Người tham gia sáng lập Chi bộ Cộng sản đầu tiên và Đảng Cộng sản Việt Nam
Sự phát triển nhanh chóng về số lượng và trưởng thành về ý thức chính trị của phong trào công nhân trong những năm 1928-1929 đã đặt ra yêu cầu khách quan cho sự ra đời một chính đảng của giai cấp công nhân Việt Nam. Việc ra đời Chi bộ Cộng sản tại 5D phố Hàm Long và tiếp đó là Đông Dương Cộng sản Đảng trong năm 1929 đã phản ánh rõ yêu cầu khách quan đó. Nguyễn Đức Cảnh là một thành viên sáng lập và tham dự lễ thành lập cả hai tổ chức cộng sản này. Đồng chí đã đọc báo cáo quan trọng tại cuộc họp thành lập chi bộ và được phân công tiếp tục phụ trách phong trào công nhân Hải Phòng, Kiến An và vùng mỏ Đông Bắc. Trong tổ chức Đông Dương Cộng sản Đảng, nhiều thành viên là đảng viên Chi bộ 5D Hàm Long, trong đó Nguyễn Đức Cảnh được bầu làm Ủy viên Trung ương lâm thời phụ trách công tác vận động công nhân và soạn thảo nhiều văn bản chuẩn bị cuộc họp của Đảng vào cuối năm đó.
Là người sáng lập và lãnh đạo Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, Nguyễn Ái Quốc nhận thức rõ nhiệm vụ hàng đầu của những người cộng sản Việt Nam lúc này là hợp nhất các tổ chức cộng sản Việt Nam. Cuối năm 1929, theo sự triệu tập của Nguyễn Ái Quốc, các đồng chí Nguyễn Đức Cảnh và Trịnh Đình Cửu được Trung ương lâm thời Đông Dương Cộng sản Đảng cử đi dự Hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam tại Hồng Công, Trung Quốc. Đầu năm 1930, hội nghị được tiến hành dưới sự chủ trì của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc và lần đầu tiên, Nguyễn Đức Cảnh được trực tiếp gặp lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc. Tham luận về tình hình phong trào cách mạng và phong trào công nhân Việt Nam của đồng chí Nguyễn Đức Cảnh đã bổ sung nhiều tư liệu thực tế và nhận định xác đáng, góp phần vào thành công của hội nghị.
Sự kiện thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam là bước ngoặt vĩ đại trong lịch sử cách mạng Việt Nam. Tháng 5-1930, Trung ương lâm thời Đảng Cộng sản Việt Nam cử Nguyễn Đức Cảnh giữ chức Bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ, sau đó, đồng chí được cử tăng cường vào miền Trung, bổ sung vào Thường vụ Xứ ủy Trung Kỳ, phụ trách tuyên huấn kiêm công tác vận động công nhân. Đây là thời kỳ khó khăn, đầy cam go đối với phong trào cách mạng ở Nghệ Tĩnh. Trên cương vị Bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ và Thường vụ Xứ ủy Trung Kỳ, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh đã cùng Xứ ủy khắc phục nhiều khó khăn, củng cố cơ sở và duy trì phong trào đấu tranh cách mạng. Trong lúc đang ngổn ngang công việc, đầu tháng 4-1931, trên đường đi công tác, Nguyễn Đức Cảnh bị địch phục kích, bắt tại làng Yên Dũng Hạ (TP Vinh), sau đưa về giam cầm tại Nhà tù Hỏa Lò, Hà Nội. Biết rõ Nguyễn Đức Cảnh là nhân vật quan trọng của Đảng Cộng sản Đông Dương, sáng sớm 31-7-1932, địch đã chém đầu đồng chí cùng người bạn Hồ Ngọc Lân tại pháp trường bên bờ sông Lấp (Hải Phòng). Người cộng sản kiên trung Nguyễn Đức Cảnh đã anh dũng hy sinh khi mới 24 tuổi đời.
Lịch sử cách mạng Việt Nam mãi mãi ghi nhớ những hoạt động cách mạng sáng tạo và cống hiến to lớn của đồng chí Nguyễn Đức Cảnh-người lãnh đạo tiên phong của phong trào công nhân, người sáng lập và lãnh đạo đầu tiên của tổ chức Công đoàn, người tham gia sáng lập và tham dự những tổ chức cộng sản đầu tiên của Việt Nam. Đồng chí là một chiến sĩ cộng sản kiên trung, cán bộ lãnh đạo tiêu biểu của Đảng và cách mạng Việt Nam thời dựng Đảng.
PGS, TS LÊ VĂN TÍCH, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
