Người thân già và những cái tên được giữ lại qua năm tháng

Người thân già và những cái tên được giữ lại qua năm tháng

Chiều tháng Bảy, tôi đến TDP Khánh Hiệp thăm bà Vũ Thị An, sinh ngày 30/10/1940.

Bà đã ở cái tuổi mà mái tóc đã bạc gần hết, bước chân chậm hơn và những năm tháng của cuộc đời đã đi qua một chặng rất dài. Tôi mang theo phần quà tháng Bảy, gửi bà lời thăm hỏi và sự tri ân của những người trẻ hôm nay.

Nhưng điều khiến tôi nhớ nhất sau cuộc gặp ấy không phải là món quà.

Mà là những cái tên bà vẫn giữ trong ký ức.

Bà nhắc đến:

Phạm Bối.
Phạm Khinh.
Phạm Khung.

Ba cái tên.

Ba người đã trở thành một phần của lịch sử gia đình.

Tôi ngồi trước bà, lắng nghe câu chuyện được kể bằng giọng của một người đã đi qua rất nhiều năm tháng. Có những ký ức vẫn còn rõ, có những chuyện chỉ còn lại qua lời kể của thế hệ trước. Nhưng dẫu thời gian có làm ký ức thay đổi ít nhiều, những cái tên ấy vẫn được giữ lại.

Có lẽ bởi với người ở lại, đó không đơn thuần là những cái tên.

Đó là những người từng hiện diện trong một mái nhà.

Từng được gọi bằng tiếng gọi thân thương của gia đình.

Từng có tuổi trẻ, có những người thương yêu, có những ngày tháng bình thường trước khi chiến tranh đưa họ vào một hành trình mà điểm trở về không còn nữa.

Ba cái tên được ghi lại trong sự tri ân của Tổ quốc.

Nhưng trong ký ức của người thân, họ không chỉ là những dòng chữ.

Họ là người thân.

Vì thế, khi bà An nhắc đến Phạm Bối, Phạm Khinh, Phạm Khung, tôi có cảm giác như thời gian bỗng chậm lại. Một người phụ nữ đã bước qua hơn tám thập niên của cuộc đời vẫn đang làm công việc rất lặng thầm: giữ lại tên của những người đã khuất.

Tôi nghĩ, có những ký ức không cần phải kể thành những câu chuyện thật dài.

Chỉ cần một cái tên còn được gọi.

Một ngày giỗ vẫn có người nhớ.

Một nén hương vẫn được thắp.

Một người thân vẫn ngồi trước bàn thờ và nói với con cháu rằng: “Ngày trước, gia đình mình có những người như thế…”

Vậy là đủ để một phần ký ức tiếp tục được truyền đi.

Thời gian có thể lấy đi tuổi trẻ, sức khỏe và những gương mặt thân quen. Nhưng ký ức về người đã khuất lại có một cách tồn tại rất đặc biệt. Nó nằm trong lời kể của người già, trong những tấm ảnh cũ, trong những kỷ vật được nâng niu và trong cách một gia đình gọi tên những người đã không còn trở về.

Với bà An, ba cái tên ấy đã đi cùng năm tháng.

Còn với chúng tôi – những người trẻ của hôm nay – cuộc gặp ấy là dịp để được nghe, được hiểu và được cúi mình trước một phần ký ức của thế hệ đi trước.

Tôi nhìn mái tóc bạc của bà và chợt nghĩ:

Có những người già đi cùng năm tháng, nhưng có những cái tên họ nhất định không để thời gian làm mất đi.

Bà An đã sống qua những đổi thay của quê hương, chứng kiến cuộc sống từng ngày bình yên hơn. Nhưng trong một góc ký ức của bà, những người thân đã hy sinh vẫn còn đó.

Họ không già đi.

Bởi trong ký ức của người ở lại, tuổi của họ dừng lại ở thời điểm họ ra đi.

Điều ấy khiến tôi hiểu hơn ý nghĩa của hai chữ “tri ân”.

Tri ân không chỉ là những phần quà được trao trong tháng Bảy.

Không chỉ là những bó hoa, những lời thăm hỏi.

Tri ân còn là việc chúng ta chịu khó ngồi xuống bên một người đã cao tuổi, lắng nghe một câu chuyện tưởng chừng đã rất xa và ghi nhớ những cái tên mà nếu không được kể lại, có thể một ngày nào đó sẽ chỉ còn nằm trên những trang hồ sơ.

Bởi mỗi cái tên là một con người.

Mỗi con người là một cuộc đời.

Và mỗi cuộc đời đã góp một phần vào lịch sử của quê hương, đất nước.

Trước khi rời nhà bà An, tôi chào bà và nhìn lại căn nhà lần nữa.

Tôi không biết sau này mình có còn nhớ hết từng câu chuyện bà kể hay không.

Nhưng tôi tin mình sẽ nhớ ba cái tên ấy.

Phạm Bối.
Phạm Khinh.
Phạm Khung.

Ba cái tên được một người thân già gìn giữ qua năm tháng.

Và rồi tôi nghĩ đến những người trẻ đang lớn lên trong hôm nay.

Chúng tôi may mắn được sống trong những ngày bình yên, được học tập, làm việc, yêu thương và mơ ước. Có thể chúng tôi không biết hết những gì đã xảy ra với từng người trong những năm tháng chiến tranh. Nhưng chúng tôi có thể bắt đầu bằng một việc rất giản dị:

Biết tên họ.
Nhớ về họ.
Và kể lại câu chuyện của họ bằng lòng biết ơn.

Bởi một ngày nào đó, những người từng trực tiếp chứng kiến lịch sử sẽ không còn đủ sức để kể lại.

Khi ấy, ký ức sẽ được trao lại cho thế hệ sau.

Như cách bà An đang lặng lẽ giữ lại ba cái tên của gia đình mình.

Tháng Bảy rồi sẽ qua.

Nhưng những cái tên ấy vẫn còn ở lại.

Ở lại trong ký ức của một người thân già.

Ở lại trong mái nhà đã chứng kiến bao mùa tháng Bảy.

Và nếu những người trẻ hôm nay biết lắng nghe, biết trân trọng, biết kể lại, thì những cái tên ấy sẽ còn tiếp tục được gọi lên – không phải như những dòng chữ của quá khứ, mà như một lời nhắc nhở về giá trị của hòa bình hôm nay.

Có những người đã đi xa từ rất lâu.
Nhưng chỉ cần còn một người nhớ tên, họ vẫn chưa bao giờ thật sự rời khỏi quê hương mình.