Người thanh niên không cúi đầu

Người thanh niên không cúi đầu

Có những câu chuyện về chiến tranh tôi từng đọc trong sách rồi quên đi. Nhưng cũng có những câu chuyện, dù chỉ đọc một lần, lại khiến người ta phải ngồi im rất lâu.

Câu chuyện về anh Nguyễn Văn Trỗi là một câu chuyện như thế.

Tôi biết đến anh không phải từ một bài học lịch sử dài, mà từ những trang viết kể lại cuộc đời của một người thanh niên đã sống và hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ. Sống như Anh của nhà văn Trần Đình Vân được viết qua lời kể của chị Phan Thị Quyên – người vợ của anh. Chính những lời kể ấy khiến hình ảnh Nguyễn Văn Trỗi không còn là một cái tên trong sách giáo khoa, mà trở thành một con người bằng xương bằng thịt, có tình yêu, có ước mơ và có một tuổi trẻ của riêng mình. (Thư Viện Quảng Ngãi⁠)

Nguyễn Văn Trỗi sinh năm 1940 tại Quảng Nam. Anh làm nghề thợ điện và tham gia hoạt động cách mạng tại Sài Gòn. Khi đất nước còn chìm trong chiến tranh, một người thanh niên đang ở tuổi đẹp nhất của cuộc đời đã lựa chọn con đường mà mình tin là đúng.

Điều khiến tôi nhớ nhất về anh không chỉ là sự gan dạ, mà còn là hình ảnh một người chồng trẻ.

Anh và chị Phan Thị Quyên yêu nhau rồi kết hôn. Cuộc hôn nhân của họ ngắn ngủi đến đau lòng. Hai người chưa kịp cùng nhau đi qua những năm tháng bình thường của một gia đình thì chiến tranh đã cướp đi cơ hội ấy.

Năm 1964, Nguyễn Văn Trỗi bị bắt trong khi thực hiện nhiệm vụ. Sau đó, anh bị chính quyền Việt Nam Cộng hòa kết án tử hình.

Tôi đã từng nghĩ, khi đứng trước cái chết, con người ta chắc hẳn sẽ sợ hãi.

Nhưng khi đọc về những ngày cuối đời của Nguyễn Văn Trỗi, điều khiến tôi xúc động nhất lại là sự bình tĩnh của một người thanh niên trước số phận của mình. Anh không chọn cách sống cho riêng mình. Anh hiểu mình có thể không còn trở về, nhưng vẫn giữ niềm tin vào điều mà mình đã lựa chọn.

Ngày 15 tháng 10 năm 1964, Nguyễn Văn Trỗi bị xử bắn tại khám Chí Hòa, Sài Gòn. Anh ra đi khi mới 24 tuổi.

Hai mươi bốn tuổi.

Tôi cũng đang sống trong những năm tháng của tuổi trẻ. Nhưng tuổi trẻ của tôi là giảng đường, bạn bè, những bài tập còn dang dở, những lần than mệt vì một ngày học quá dài. Tôi có thể tự do đi trên những con đường của quê hương, có thể nghĩ về tương lai và lựa chọn mình muốn trở thành ai.

Còn Nguyễn Văn Trỗi, ở tuổi 24, đã không còn cơ hội để nhìn thấy một ngày đất nước hòa bình.

Nghĩ đến điều đó, tôi bỗng thấy hai chữ “hòa bình” trở nên khác đi.

Hòa bình không chỉ là những ngày không có tiếng súng.

Đó còn là những buổi sáng chúng ta được đến trường, là những bữa cơm gia đình, là quyền được ước mơ về tương lai. Những điều tưởng như rất bình thường ấy đã từng là điều mà biết bao người trẻ trong thế hệ của Nguyễn Văn Trỗi không thể chờ đến ngày được tận hưởng.

Có lẽ vì vậy mà câu chuyện về anh vẫn còn được kể lại.

Không phải để thế hệ sau sống mãi trong chiến tranh.

Mà để chúng ta hiểu rằng cuộc sống bình yên hôm nay đã được đánh đổi bằng tuổi trẻ của rất nhiều người.

Tôi nghĩ về Nguyễn Văn Trỗi và tự hỏi: Nếu mình sinh ra trong thời đại ấy, liệu mình có đủ can đảm để sống như anh?

Tôi không biết.

Nhưng tôi biết mình có thể làm một điều khác.

Đó là sống thật xứng đáng với những gì thế hệ trước đã để lại.

Không nhất thiết phải làm những điều thật lớn lao. Một người trẻ hôm nay có thể bắt đầu bằng việc học tập nghiêm túc, sống có trách nhiệm, biết yêu thương gia đình, biết trân trọng quê hương và không thờ ơ với lịch sử của dân tộc.

Bởi lịch sử sẽ không còn là những con số về năm sinh, năm mất nếu chúng ta biết nhìn vào phía sau mỗi cái tên để thấy một con người.

Sau cái tên Nguyễn Văn Trỗi là một người thợ điện.

Là một người chồng trẻ.

Là một người con.

Là một người thanh niên từng có những ước mơ riêng.

Và trên hết, là một người đã trao tuổi trẻ của mình cho một điều lớn hơn bản thân.

Tôi khép lại những trang sách về anh.

Ngoài kia, cuộc sống vẫn bình yên như mọi ngày.

Tôi chợt nhận ra mình đang đứng trong chính điều mà thế hệ Nguyễn Văn Trỗi từng chiến đấu để có được.

Một đất nước hòa bình.

Một tuổi trẻ được lựa chọn tương lai.

Và một cơ hội để tiếp tục sống.

Có lẽ đó chính là cách thế hệ hôm nay trả lời những người đã nằm lại trong “thời hoa lửa”: Không quên các anh, không quên những gì các anh đã đánh đổi, và cố gắng sống thật có ý nghĩa trong những ngày hòa bình mà các anh đã không kịp nhìn thấy.