NGƯỜI THANH NIÊN NGUYỄN ÁI QUỐC GIỮA PARIS HOA LỆ

Năm 1919, Paris là một trong những trung tâm quyền lực và văn hóa lừng lẫy nhất thế giới. Sau sự sụp đổ và tàn phá của Chiến tranh thế giới thứ nhất, nơi đây trở thành đại bản doanh của những cuộc đàm phán chính trị định hình lại trật tự toàn cầu. Giữa các đại lộ tráng lệ và những phòng trà sang trọng, người ta thảo luận sôi nổi về hòa bình, dân tộc, quyền tự quyết, tự do và công lý.

Giữa không gian phồn hoa ấy, có một người Việt Nam trẻ tuổi sống và hoạt động vô cùng lặng lẽ.

Người không phải một chính khách lẫy lừng.

Không giữ bất kỳ chức vụ chính thức nào.

Không có một phái đoàn ngoại giao uy quyền hay quân đội đứng phía sau chống lưng.

Người chỉ đơn thuần là một thanh niên Việt Nam đang kiên trì lao động để sống và tìm đường giữa lòng nước Pháp. Tên Người lúc bấy giờ là Nguyễn Ái Quốc.

Nhưng đằng sau dáng vẻ khiêm nhường của một người lao động bình thường ấy là một trăn trở đá vàng mà Người đã mang theo từ ngày rời Bến Nhà Rồng năm 1911: Tại sao những giá trị mỹ miều như tự do, bình đẳng, bác ái lại được tôn vinh ở phương Tây, nhưng người dân Việt Nam lại phải chịu cảnh nô lệ, bị tước đoạt những quyền cơ bản nhất ngay trên chính quê hương mình?

Nguyễn Ái Quốc đến Paris sau nhiều năm bôn ba khắp các châu lục. Người từng làm vô số công việc chân tay cực nhọc để tồn tại, từng sống giữa những người lao động nghèo khổ ở Mĩ, Anh, Pháp để quan sát thực tại xã hội. Đến Paris, Người bắt đầu bước chân sâu hơn vào đời sống chính trị: Người tìm gặp những nhà yêu nước đồng hương, tham gia diễn đàn của giai cấp công nhân, kiên trì học viết báo bằng tiếng Pháp, đọc các tài liệu lý luận và tham gia tranh luận gay gắt về thời cuộc.

Người không bàn về độc lập bằng những khẩu hiệu chung chung. Người đi thẳng vào những quyền sống cụ thể của từng con người: Người dân thuộc địa có quyền tự do báo chí, hội họp hay không? Họ có được xem là những con người đúng nghĩa với đầy đủ quyền lợi chính đáng hay không?

Mâu thuẫn lên đến đỉnh điểm khi các cường quốc thắng trận nhóm họp tại Hội nghị Versailles. Họ nhân danh quyền tự quyết của các dân tộc để chia lại bản đồ thế giới, nhưng lại cố tình lờ đi số phận của hàng trăm triệu người dân thuộc địa.

Nhìn thấy sự bất công đó, Nguyễn Ái Quốc quyết định hành động.

Tháng 6/1919, thay mặt Hội những người An Nam yêu nước, Người đã gửi "Bản yêu sách của nhân dân An Nam" tới Hội nghị Versailles.

Đây là một hành động dũng cảm đến kinh ngạc. Hãy hình dung sự tương phản lịch sử: Một bên là những nguyên thủ, chính khách của các đế quốc hùng mạnh nhất thời bấy giờ; một bên là người thanh niên thuộc địa tay trắng. Người không có vị trí chính thức trong phòng họp, nhưng bằng lý lẽ và lòng can đảm, Người đã đưa tiếng nói của nhân dân Việt Nam dội thẳng vào trung tâm ngoại giao thế giới.

Bản yêu sách bị Hội nghị Versailles gạt đi. Nhưng thất bại ấy không làm Người nản chí. Trái lại, nó đem đến cho Nguyễn Ái Quốc một bài học nhận thức mang tính bước ngoặt: Độc lập và tự do không bao giờ đến từ sự ban phát hay lòng thương hại của các cường quốc. Muốn giải phóng dân tộc, nhân dân Việt Nam phải tự đứng lên bằng chính sức mạnh của mình.

Từ bài học đó, hoạt động của Người tại Paris bùng nổ mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Người dùng cây bút làm vũ khí: viết bài cho các tờ báo tiến bộ, sáng lập báo Le Paria (Người cùng khổ), và tích cực tố cáo sự tàn bạo của chế độ thuộc địa. Những tích lũy tư tưởng và tài liệu trong giai đoạn này sau đó đã đúc kết thành tác phẩm kinh điển "Bản án chế độ thực dân Pháp" (xuất bản năm 1925).

Sống giữa "Paris hoa lệ" với những đại lộ ánh sáng, những công trình kiến trúc nguy nga và đời sống văn hóa phồn thịnh, tâm trí Nguyễn Ái Quốc chưa từng rời xa dải đất hình chữ S cách xa hàng vạn cây số. Người nhìn thấy sự tiến bộ của văn minh phương Tây, nhưng đồng thời nhìn thấu những mâu thuẫn sâu sắc và sự bóc lột trong lòng xã hội đó.

Tháng 12/1920, tại Đại hội Tour, Nguyễn Ái Quốc bỏ phiếu tán thành gia nhập Quốc tế III và tham gia sáng lập Đảng Cộng sản Pháp. Người thanh niên rời Bến Nhà Rồng năm nào để "xem nước Pháp và các nước khác làm thế nào" nay đã tìm thấy con đường cứu nước triệt để: gắn phong trào giải phóng dân tộc thuộc địa với cách mạng vô sản thế giới.

Paris không phải là điểm dừng chân hay nơi Nguyễn Ái Quốc tìm kiếm một cuộc sống an yên cho riêng mình. Paris chính là trường học thực tiễn vĩ đại – nơi Người học cách đưa cuộc đấu tranh của dân tộc Việt Nam ra trước ánh sáng dư luận quốc tế bằng lý lẽ, báo chí và bản lĩnh chính trị.

Giữa những đại lộ thắp sáng đêm ngày của Paris năm ấy, một người thanh niên Việt Nam vô danh đã bắt đầu cuộc hành trình làm thay đổi số phận của cả một dân tộc, bằng một thứ vũ khí không gì lay chuyển nổi: tiếng nói chính nghĩa của một dân tộc kiên cường đòi quyền được sống trong tự do và tự quyết định tương lai của chính mình.