NGƯỜI THANH NIÊN RA PHÁP TRƯỜNG VẪN HÔ “VIỆT NAM MUÔN NĂM” (1)

Tôi biết đến anh hùng liệt sĩ Nguyễn Văn Trỗi qua một bức ảnh đen trắng cũ trong cuốn sách lịch sử của ông nội. Bức ảnh ấy chụp một chàng trai trẻ với gương mặt sáng, ánh mắt cương nghị và nụ cười rất bình thản. Điều khiến tôi nhớ nhất không phải là vẻ ngoài của anh, mà là câu chuyện phía sau bức ảnh ấy — một câu chuyện khiến tôi hiểu thế nào là “thời hoa lửa”.

Chiều hôm đó, tôi ngồi bên hiên nhà cùng ông nội. Trên tay ông là cuốn album cũ đã sờn mép theo năm tháng. Ông mở từng trang chậm rãi, rồi dừng lại ở một tấm ảnh quen thuộc.

Trong ảnh là một chàng trai trẻ đứng giữa vòng vây của lính địch, hai tay bị trói nhưng gương mặt vẫn hiên ngang. Đó là bức ảnh nổi tiếng chụp anh Nguyễn Văn Trỗi trước giờ bị xử bắn.

Tôi hỏi ông:

— Ông ơi, sao anh ấy còn trẻ mà đã bị xử bắn vậy?

Ông nhìn tôi rất lâu rồi nhẹ giọng:

— Vì anh ấy đã chọn sống cho đất nước, chứ không chỉ sống cho riêng mình.

Câu trả lời ấy khiến tôi lặng đi.

Nguyễn Văn Trỗi sinh năm 1940 tại Quảng Nam, trong một gia đình lao động nghèo. Tuổi thơ của anh gắn liền với những ngày đất nước còn bị chiến tranh chia cắt, người dân sống trong cảnh áp bức và đau thương. Lớn lên, anh vào Sài Gòn làm nghề thợ điện để phụ giúp gia đình.

Anh chỉ là một người công nhân bình thường như bao người khác. Nhưng điều khác biệt là trong tim anh luôn cháy bỏng một tình yêu đất nước rất lớn. Mỗi ngày chứng kiến cảnh đồng bào bị đàn áp, chứng kiến quê hương bị giày xéo bởi bom đạn chiến tranh, anh không thể sống bình yên.

Ông tôi kể rằng, ngày ấy, rất nhiều thanh niên đứng giữa hai lựa chọn: sống an toàn cho bản thân hoặc đứng lên vì Tổ quốc. Nguyễn Văn Trỗi đã chọn con đường thứ hai.

Anh tham gia lực lượng biệt động Sài Gòn – Gia Định, làm nhiệm vụ trong lòng địch với muôn vàn hiểm nguy. Dù biết mỗi lần nhận nhiệm vụ là một lần đối diện với cái chết, anh vẫn không hề chùn bước.

Năm 1964, anh được giao một nhiệm vụ đặc biệt quan trọng: đặt mìn ở cầu Công Lý (nay là cầu Nguyễn Văn Trỗi, Thành phố Hồ Chí Minh) nhằm ám sát Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara khi ông này sang thăm miền Nam Việt Nam.

Đó là nhiệm vụ cực kỳ nguy hiểm.

Cầu Công Lý là khu vực được canh gác nghiêm ngặt. Chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể phải trả giá bằng mạng sống. Nhưng Nguyễn Văn Trỗi vẫn nhận nhiệm vụ với một sự bình thản đáng kinh ngạc.

Đêm hôm ấy, giữa thành phố chìm trong bóng tối, anh cùng đồng đội lặng lẽ tiếp cận mục tiêu. Từng bước chân đều căng thẳng như kéo dài vô tận. Chỉ cần một tiếng động nhỏ, mọi thứ sẽ kết thúc.

Và rồi điều không mong muốn đã xảy ra.

Khi đang thực hiện nhiệm vụ, anh bị phát hiện và bị bắt. Kẻ địch lập tức tra tấn dã man nhằm ép anh khai ra tổ chức cách mạng phía sau. Chúng đánh đập, đe dọa, dùng mọi cách để khuất phục ý chí của người thanh niên mới 24 tuổi.

Nhưng Nguyễn Văn Trỗi không nói một lời.

Ông tôi bảo:

— Người ta có thể làm thân xác đau đớn, nhưng không thể khuất phục được lòng yêu nước thật sự.

Tôi tưởng tượng ra hình ảnh người thanh niên ấy trong nhà giam lạnh lẽo, giữa roi vọt và đòn tra tấn, nhưng vẫn giữ ánh mắt bình thản như trong bức ảnh cũ.

Tòa án quân sự của chính quyền Sài Gòn sau đó tuyên án tử hình đối với anh.