NGƯỜI THANH NIÊN SÌ PHÀI TRƯỚC CẢNH ĐỒNG BÀO CƠ CỰC

Những năm đầu thế kỷ XX, trên Cao nguyên đá Đồng Văn, cuộc sống của đồng bào vốn đã khó khăn lại càng thêm cơ cực dưới ách cai trị của thực dân Pháp và bộ máy tay sai. Giữa miền núi đá khắc nghiệt ấy, tại Sì Phài có một người thanh niên Mông tên là Sùng Mí Chảng.

Ông sinh ra và lớn lên giữa chính những người dân lao động nghèo khó của Đồng Văn. Đất sản xuất ít ỏi, người dân phải chắt chiu từng khoảnh đất giữa những khe đá để trồng ngô, nuôi sống gia đình. Đường sá cách trở khiến việc trao đổi hàng hóa với miền xuôi hết sức khó khăn. Những nhu yếu phẩm tưởng như bình thường, nhất là muối, phải vượt qua những chặng đường dài mới đến được các bản làng vùng cao.

Cái nghèo của núi đá chưa phải là tất cả. Dưới bộ máy cai trị lúc bấy giờ, đồng bào còn phải chịu nhiều gánh nặng. Những thanh niên khỏe mạnh bị huy động đi phu, phải rời nương rẫy, gia đình để khuân đá làm đường, xây dựng đồn bốt, địu nước và làm nhiều công việc nặng nhọc phục vụ bộ máy cai trị.

Ngay cả những nương đất tốt – nguồn sống quý giá của người dân – cũng chịu sự can thiệp. Có nơi người dân bị ép dành đất trồng cây thuốc phiện. Việc vận chuyển, trao đổi muối bị kiểm soát, khiến đời sống vốn thiếu thốn của đồng bào càng thêm khó khăn. Sùng Mí Chảng chứng kiến tất cả những điều ấy ngay trên quê hương mình.

Những người phải bỏ nương đi phu là người trong bản. Những gia đình thiếu lương thực, thiếu muối là những người ông gặp hằng ngày. Những nương ngô nhỏ bé giữa đá tai mèo chính là nguồn sống của cộng đồng mà ông thuộc về.

Không có tư liệu đáng tin cậy nào ghi lại một ngày cụ thể Sùng Mí Chảng quyết định đứng lên chống lại sự áp bức. Nhưng trong ký ức lịch sử của Đồng Văn, con đường đưa ông trở thành thủ lĩnh gắn chặt với chính cuộc sống cơ cực của đồng bào.

Sùng Mí Chảng không xuất hiện như một người đứng ngoài cộng đồng rồi đến kêu gọi dân chúng. Ông là một người Mông sinh ra và trưởng thành giữa đồng bào mình, hiểu những khó khăn của người dân và cùng sống trong hoàn cảnh ấy. Có lẽ vì vậy, tiếng nói của ông ngày càng được nhiều người lắng nghe.

Sự bất bình trước cảnh phu phen, những gánh nặng đè lên cuộc sống và sự can thiệp vào nương rẫy dần không còn là câu chuyện riêng của từng gia đình. Từ bản này sang bản khác, người dân cùng nhận ra những nỗi khổ giống nhau và mong muốn được tự quyết định cuộc sống trên chính mảnh đất của mình.

Giữa hoàn cảnh ấy, Sùng Mí Chảng bắt đầu tập hợp những người cùng chung cảnh ngộ.

Từ Sì Phài, tiếng nói của ông dần vượt ra khỏi phạm vi một bản làng. Người này truyền cho người kia, bản này tìm đến bản khác. Những người Mông sống rải rác giữa núi cao bắt đầu liên kết với nhau. Từ những bất bình ban đầu, một lực lượng chống lại sự áp bức từng bước hình thành.

Đến năm 1911, Sùng Mí Chảng trở thành người đứng lên tập hợp đồng bào chống lại ách cai trị của thực dân Pháp. Từ một người con của Sì Phài, ông trở thành thủ lĩnh của một phong trào đấu tranh trên Cao nguyên đá Đồng Văn.

Cuộc khởi nghĩa sau đó bước sang một giai đoạn quyết liệt hơn, nhưng căn nguyên của nó không bắt đầu từ những trận đánh.

Nó bắt đầu từ cuộc sống của người dân.

Từ những thanh niên phải rời bản đi phu. Từ những nương đất ít ỏi giữa đá núi. Từ những gia đình chắt chiu lương thực và từng hạt muối. Từ mong muốn được lao động và sinh sống trên quê hương mà không phải chịu những tầng áp bức nặng nề.

Và chính giữa cuộc sống ấy, Sùng Mí Chảng đã bước ra từ Sì Phài, tập hợp đồng bào mình đứng lên đấu tranh.

Đó cũng là điểm khởi đầu của câu chuyện về người thủ lĩnh nghĩa quân mà tên tuổi về sau được lưu lại trong ký ức của đồng bào trên Cao nguyên đá Đồng Văn.