NGƯỜI THANH NIÊN VIẾT TÊN MÌNH VÀO LỊCH SỬ BẰNG LÒNG YÊU NƯỚC
Có những con người chỉ sống một cuộc đời rất ngắn, nhưng những gì họ để lại lại dài hơn cả năm tháng.
Có những người ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ, chưa kịp đi hết những con đường của tuổi thanh xuân, chưa kịp thực hiện những ước mơ bình dị của một đời người. Nhưng chính sự lựa chọn của họ trong những thời khắc khắc nghiệt nhất đã khiến tên tuổi trở thành một phần ký ức không thể phai mờ của dân tộc.
Nguyễn Văn Trỗi là một người như thế.
Anh sinh năm 1940, quê ở xã Điện Thắng, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Sinh ra trong một gia đình nghèo, tuổi thơ của anh gắn với cuộc sống lao động vất vả. Khi trưởng thành, anh vào Sài Gòn học nghề và làm thợ điện.
Đó là một công việc bình dị.
Nhưng giữa những năm tháng đất nước chìm trong chiến tranh, Nguyễn Văn Trỗi đã không chọn đứng ngoài cuộc.
Anh tham gia hoạt động cách mạng và trở thành một chiến sĩ biệt động thuộc lực lượng cách mạng ở Sài Gòn.
Ở tuổi đôi mươi, khi nhiều người trẻ chỉ mong có một cuộc sống bình yên, Nguyễn Văn Trỗi đã lựa chọn con đường đầy hiểm nguy: đứng lên đấu tranh cho độc lập và thống nhất đất nước.
Năm 1964, anh được giao nhiệm vụ đặt mìn tại cầu Công Lý, Sài Gòn, nhằm tiến công đoàn xe của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara trong chuyến thăm miền Nam Việt Nam.
Đêm 9 tháng 5 năm 1964, khi đang thực hiện nhiệm vụ, Nguyễn Văn Trỗi bị chính quyền Việt Nam Cộng hòa bắt giữ.
Từ thời điểm ấy, cuộc đời của người thanh niên mới 24 tuổi bước sang những ngày tháng nghiệt ngã nhất.
Anh bị đưa ra xét xử và bị kết án tử hình.
Nhưng điều khiến Nguyễn Văn Trỗi trở thành biểu tượng không chỉ nằm ở việc anh đã nhận một nhiệm vụ nguy hiểm.
Mà nằm ở cách anh đối diện với cái chết.
Trong những ngày bị giam giữ, Nguyễn Văn Trỗi chịu nhiều sự đe dọa và ép buộc. Nhưng anh không khuất phục.
Anh không từ bỏ lý tưởng.
Không đầu hàng.
Không để nỗi sợ hãi khiến mình phản bội những điều mà bản thân tin tưởng.
Đằng sau người chiến sĩ ấy vẫn là một con người bằng xương bằng thịt. Anh có gia đình. Có những người thân yêu. Có một tình yêu rất đẹp với chị Phan Thị Quyên, người con gái anh đã kết hôn không lâu trước khi bị bắt.
Anh cũng có những ước mơ rất đỗi bình thường của một người thanh niên.
Nhưng chiến tranh đã đặt anh trước một lựa chọn nghiệt ngã: giữa sự sống của riêng mình và con đường mà anh đã lựa chọn.
Và Nguyễn Văn Trỗi đã không lùi bước.
Ngày 15 tháng 10 năm 1964, sau khi bản án tử hình được thi hành tại khám Chí Hòa, Nguyễn Văn Trỗi bước ra nơi xử bắn.
Anh mới 24 tuổi.
Tuổi hai mươi bốn — cái tuổi mà một người có thể còn đang mơ về tương lai, về một mái nhà, về những ngày tháng bình yên bên người mình yêu.
Nhưng Nguyễn Văn Trỗi đã đi đến những phút cuối cùng với một tinh thần kiên cường.
Trước khi hy sinh, anh vẫn thể hiện thái độ hiên ngang, khẳng định niềm tin vào con đường đấu tranh và tình yêu đối với đất nước.
Khoảnh khắc ấy, người thanh niên Quảng Nam không còn chỉ là Nguyễn Văn Trỗi của một gia đình.
Anh trở thành Nguyễn Văn Trỗi của một thế hệ.
Một thế hệ thanh niên đã sống trong chiến tranh nhưng không để chiến tranh lấy mất lý tưởng.
Một thế hệ biết rằng tuổi trẻ của mình có thể rất ngắn, nhưng giá trị của cách mình sống thì có thể ở lại rất lâu.
Điều khiến câu chuyện Nguyễn Văn Trỗi trở nên đặc biệt là anh không phải một nhân vật xa lạ với chúng ta.
Anh từng là một người thợ.
Từng yêu.
Từng có một gia đình.
Từng có những ngày tháng rất bình thường.
Chính vì vậy, sự lựa chọn của anh càng khiến người ta xúc động.
Anh không phải người không biết sợ. Anh chỉ đặt tình yêu quê hương lên trên nỗi sợ của chính mình.
Đó mới là vẻ đẹp lớn nhất của Nguyễn Văn Trỗi.
Không phải vẻ đẹp của một người không biết run sợ trước hiểm nguy, mà là vẻ đẹp của một con người biết mình có thể mất tất cả nhưng vẫn không từ bỏ điều mình tin là đúng.
Câu chuyện về Nguyễn Văn Trỗi sau đó được lan truyền rộng rãi. Tên anh trở thành biểu tượng của tuổi trẻ Việt Nam trong những năm tháng chiến tranh. Nhiều trường học, con đường và công trình mang tên anh như một cách để các thế hệ sau ghi nhớ người thanh niên đã dành tuổi xuân của mình cho đất nước.
Nhưng điều đáng nhớ nhất có lẽ không nằm ở những con đường mang tên Nguyễn Văn Trỗi.
Mà nằm ở câu hỏi mà câu chuyện của anh để lại cho thế hệ hôm nay:
Nếu những người trẻ của ngày ấy đã sống hết mình cho Tổ quốc, thì người trẻ hôm nay sẽ sống như thế nào để xứng đáng với hòa bình?
Chúng ta không còn phải bước ra chiến trường.
Không phải đối diện với bom đạn.
Không phải cầm súng để bảo vệ quê hương.
Nhưng chúng ta vẫn có thể tiếp nối truyền thống ấy bằng những việc rất gần gũi: học tập nghiêm túc, sống có trách nhiệm, biết yêu thương cộng đồng, biết trân trọng lịch sử và dám theo đuổi những điều tốt đẹp.
Bởi tiếp nối truyền thống không nhất thiết phải là làm những điều thật lớn lao.
Đôi khi, đó chỉ là sống tử tế hơn một chút, có trách nhiệm hơn một chút và biết mình đang được thừa hưởng điều gì từ những người đã nằm xuống.
Nguyễn Văn Trỗi đã ra đi khi tuổi đời còn quá trẻ.
Nhưng tuổi trẻ của anh không hề mất đi.
Nó hóa thành một phần của lịch sử.
Hóa thành ký ức.
Hóa thành niềm tự hào.
Và hơn hết, hóa thành một lời nhắc nhở âm thầm dành cho những người trẻ đang được sống trong hòa bình:
Có những người đã dùng cả tuổi thanh xuân để giành lấy ngày mai cho chúng ta.
Vì thế, mỗi ngày chúng ta được cắp sách đến trường, được đứng dưới bầu trời bình yên, được tự do ước mơ và lựa chọn tương lai của mình — đều là những điều đáng để biết ơn.
Nguyễn Văn Trỗi chỉ sống 24 năm.
Nhưng có lẽ, một đời người không được đo bằng số năm đã sống.
Mà được đo bằng những gì người ấy đã làm cho cuộc đời trong những năm tháng mình có mặt trên thế gian này.
Và Nguyễn Văn Trỗi đã chọn sống một tuổi trẻ không dài, nhưng đầy lý tưởng, đầy lòng yêu nước và đủ sức để tên tuổi mình vượt qua giới hạn của một đời người.
Anh ra đi khi tuổi xuân còn dang dở, nhưng lý tưởng của anh thì không bao giờ dang dở.
Bởi Nguyễn Văn Trỗi đã ngã xuống trong chiến tranh, nhưng hình ảnh người thanh niên ấy vẫn còn đứng mãi — hiên ngang trong ký ức của dân tộc, như một lời nhắc nhở rằng:
Tuổi trẻ đẹp nhất không chỉ bởi ta đã sống bao lâu, mà bởi ta đã sống vì điều gì.
