Người thanh niên viết tuổi hai mươi bằng khát vọng và lòng yêu nước
"Có những con người chỉ sống hai mươi năm, nhưng để lại ánh sáng soi đường cho biết bao thế hệ mai sau. Nguyễn Văn Thạc là một trong những người như thế." Mỗi khi tháng Năm về, sắc phượng đỏ lại nhuộm thắm những góc sân trường. Tiếng ve ngân lên rộn rã báo hiệu một mùa hè mới – mùa chia tay của tuổi học trò, mùa của những ước mơ đang cất cánh. Nhưng hơn nửa thế kỷ trước, cũng có một mùa hè đỏ rực như thế. Đó không chỉ là màu đỏ của hoa phượng mà còn là màu đỏ của bom đạn, của lòng yêu nước và của tuổi trẻ sẵn sàng hiến dâng tất cả cho Tổ quốc. Người ta gọi đó là Mùa Hoa Lửa.
Trong mùa hoa lửa ấy, tôi đã gặp một người thanh niên mà suốt cuộc đời mình không bao giờ quên – anh Nguyễn Văn Thạc. Năm ấy là mùa hè năm 1972. Chiến trường Quảng Trị đang bước vào những ngày ác liệt nhất. Bom rơi ngày đêm, đất đá rung chuyển sau từng đợt pháo kích. Tôi là một chiến sĩ trẻ mới bổ sung về đơn vị, còn anh Thạc đã có mặt ở đó trước tôi vài tháng. Điều khiến tôi ngạc nhiên là giữa khói lửa chiến tranh, anh vẫn giữ được vẻ điềm đạm của một sinh viên Hà Nội.
Anh không cao lớn, khuôn mặt thư sinh, đôi mắt sáng và nụ cười hiền. Nếu không khoác trên mình bộ quân phục bạc màu, có lẽ chẳng ai nghĩ anh đang ở giữa chiến trường. Một buổi tối, sau khi hoàn thành nhiệm vụ, tôi thấy anh ngồi dưới ánh đèn dầu nhỏ, chăm chú viết vào một cuốn sổ tay.
Tôi tò mò hỏi: "Anh viết thư về nhà à?" Anh mỉm cười, khẽ lắc đầu. "Không, mình đang viết nhật ký. Chiến tranh rồi sẽ qua, nhưng mình muốn lưu lại những ngày tuổi trẻ này. Nếu mai này còn sống, mình sẽ đọc lại để nhớ. Nếu không trở về... biết đâu những trang viết này sẽ kể lại cho mọi người rằng chúng ta đã sống như thế nào."
Tôi im lặng nhìn anh. Ngoài kia, tiếng pháo vẫn vọng về từng hồi, nhưng trong ánh mắt của người thanh niên ấy không hề có sự sợ hãi. Chỉ có một niềm tin bình yên và mãnh liệt. Những ngày sau đó, tôi mới biết anh từng là sinh viên Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Anh yêu văn chương, thích làm thơ và luôn mang theo bên mình một cuốn sổ nhỏ. Trong ba lô của anh không chỉ có quân trang mà còn có những trang giấy ghi đầy suy nghĩ về cuộc sống, về gia đình, về Hà Nội thân yêu và về những ước mơ còn dang dở.
Có lần, sau một trận hành quân dài, đơn vị dừng chân bên bìa rừng. Hoa sim tím nở kín triền đồi. Anh ngồi lặng ngắm những cánh hoa rồi chậm rãi nói: "Đẹp quá! Không biết sau này đất nước hòa bình, những mùa hoa này sẽ bình yên biết bao."
Tôi hỏi: "Anh có sợ không?" Anh nhìn tôi, mỉm cười rất nhẹ. "Sợ chứ. Ai cũng biết quý sự sống. Nhưng nếu thế hệ mình không đứng lên bảo vệ đất nước thì ai sẽ làm?"
Câu nói ấy theo tôi suốt những năm tháng sau này. Cuộc sống nơi chiến trường vô cùng gian khổ. Những bữa cơm chỉ có vài nắm gạo trộn rau rừng. Nước uống phải gùi từ những con suối xa. Mỗi lần hành quân, ai cũng mang trên vai hàng chục kilôgam hành trang. Ban ngày tránh máy bay, ban đêm băng rừng vượt suối. Vậy mà chưa bao giờ tôi nghe anh Thạc than phiền.
Mỗi khi có đồng đội mệt mỏi, anh luôn là người động viên đầu tiên. Anh kể về Hà Nội với những hàng cây xanh mát, về hồ Gươm trong buổi sớm, về tiếng chuông nhà thờ, về những mùa thu dịu dàng. Anh kể bằng tất cả nỗi nhớ của một người con xa quê, khiến ai nghe cũng cảm thấy lòng mình ấm lại giữa chiến trường lạnh giá. Nhưng chiến tranh không cho con người nhiều thời gian để mơ ước.
Một buổi sáng cuối tháng Bảy năm 1972, đơn vị chúng tôi nhận nhiệm vụ tiến vào khu vực đang diễn ra giao tranh ác liệt. Tiếng pháo dội xuống không ngừng. Khói bụi mù mịt bao phủ cả cánh rừng. Giữa trận chiến ấy, anh Nguyễn Văn Thạc vẫn bình tĩnh cùng đồng đội hoàn thành nhiệm vụ. Rồi một tiếng nổ lớn vang lên. Mọi thứ chìm trong khói lửa. Khi chúng tôi chạy đến, anh đã nằm bất động trên mảnh đất còn nóng bỏng vì bom đạn. Anh ra đi khi mới tròn hai mươi tuổi. Không ai nói nên lời.
Chỉ có những cánh hoa rừng lặng lẽ rơi xuống, như tiễn biệt một người thanh niên đã gửi trọn tuổi xuân cho Tổ quốc. Sau ngày đất nước thống nhất, cuốn nhật ký anh để lại được gia đình gìn giữ và xuất bản với tên gọi "Mãi mãi tuổi hai mươi". Những trang viết giản dị nhưng chân thành đã làm lay động hàng triệu trái tim. Qua từng dòng chữ, người đọc thấy được một Nguyễn Văn Thạc giàu tình yêu quê hương, yêu gia đình, yêu cuộc sống và luôn tin tưởng vào tương lai của đất nước. Nhiều năm sau, tôi có dịp trở lại Hà Nội. Đứng giữa sân trường đại học nơi anh từng học, nghe tiếng ve ngân và nhìn những chùm phượng đỏ rực, tôi bỗng nhớ đến lời anh năm nào: "Tuổi trẻ chỉ thật sự có ý nghĩa khi được sống vì điều lớn lao hơn chính mình."
Đất nước hôm nay đã hòa bình. Những con đường từng in dấu chân người lính nay rợp bóng cây xanh. Những lớp học vang tiếng cười của học sinh. Những giấc mơ mà thế hệ anh gửi gắm đang được thế hệ hôm nay tiếp tục viết nên bằng tri thức, lòng nhân ái và khát vọng cống hiến. Nguyễn Văn Thạc đã mãi mãi dừng lại ở tuổi hai mươi, nhưng tinh thần của anh chưa bao giờ khép lại. Những trang nhật ký còn đó, như một ngọn lửa âm thầm cháy mãi, nhắc nhở mỗi người Việt Nam về giá trị của hòa bình và trách nhiệm đối với quê hương.
Mùa hoa lửa năm ấy đã lùi xa vào lịch sử, nhưng mỗi độ hè về, khi sắc phượng đỏ rực khắp những con đường, tôi lại nhớ đến người thanh niên mang theo cuốn nhật ký giữa chiến trường. Anh đã sống một cuộc đời ngắn ngủi nhưng rực rỡ như chính những bông hoa lửa của dân tộc – để rồi từ sự hy sinh ấy, đất nước có được mùa xuân hòa bình hôm nay.
