Người thắp lửa cho Mười tám Thôn Vườn Trầu

Thiên phóng sự: Người thắp lửa cho Mười tám Thôn Vườn Trầu

Tôi tìm về đền thờ của các bậc tiền hiền tại Hóc Môn vào một chiều lộng gió. Trong khói nhang trầm mặc, tấm văn bia cổ kính đưa tâm trí một người cầm bút như tôi ngược dòng thời gian hơn một thế kỷ trước. Đó là thời kỳ đất nước ta chìm trong bóng đêm viễn chinh của thực dân Pháp. Vào cái đêm giao thừa định mệnh 1885, mảnh đất này đã chứng kiến một khúc tráng ca được viết nên từ lòng căm thù giặc sâu sắc và tinh thần bất khuất của một người thầy võ: Chánh lãnh binh Nguyễn Văn Quá.

Cung nắm, gươm thề từ xóm trầu Mỹ Hạnh

Sinh năm 1831, Nguyễn Văn Quá vốn là một người thầy dạy võ lừng danh khắp vùng Đức Hòa – Hóc Môn lúc bấy giờ. Không chỉ giỏi võ nghệ và tinh thông binh pháp, ông còn được nhân dân kính trọng nhờ tấm lòng nghĩa hiệp, sẵn sàng bảo vệ người cô thế.

Khi thực dân Pháp chiếm đóng Gia Định và lập nên bộ máy tay sai tàn bạo, chứng kiến cảnh đồng bào bị cướp đất, chịu sưu cao thuế nặng và những đòn roi tra tấn tàn nhẫn, người thầy võ ấy đã không chịu khoanh tay đứng nhìn. Ông bí mật liên lạc với ông Phan Công Hớn (một hương chức yêu nước ở Tân Thới Nhứt) để cùng tập hợp lực lượng.

Những vườn trầu xanh ngát, rậm rạp của vùng 18 Thôn nhanh chóng trở thành căn cứ ngụy trang tuyệt hảo cho nghĩa quân. Dưới danh nghĩa là các đồn điền, các lớp dạy võ thông thường, đêm đêm, dưới bóng mát của những hàng cau, Nguyễn Văn Quá âm thầm huấn luyện võ thuật, rèn đúc vũ khí tự chế cho hàng ngàn nông dân áo vải. Từ những người chỉ biết cầm cày, cầm cuốc, dưới bàn tay nhào nặn của ông, họ đã biến thành những nghĩa sĩ quả cảm, mang trong mình một lời thề sắt son: Rửa hận cho non sông.

Đêm lửa giao thừa đánh úp dinh huyện

Thời cơ chín muồi vào đêm mùng 8 rạng sáng mùng 9 tháng 2 năm 1885 (tức đêm ba mươi rạng mùng một Tết Ất Dậu). Khi quân Pháp và bọn tay sai đang lơ là cảnh giác để chuẩn bị đón Tết, Nguyễn Văn Quá cùng Phan Công Hớn phát lệnh tổng tấn công.

Với chức vụ Chánh lãnh binh chỉ huy mũi nhọn, Nguyễn Văn Quá oai phong lẫm liệt dẫn đầu cánh quân nông dân, tay cầm giáo mác, tay cầm đuốc lửa tiến thẳng vào dinh huyện Bình Long ở Hóc Môn. Tiếng trống trận hòa cùng tiếng reo hò dậy đất vang lên giữa màn đêm lạnh giá. Trận đánh diễn ra vô cùng chớp nhoáng và quyết liệt, nghĩa quân nhanh chóng làm chủ tình thế và trừng trị thẳng tay tên Đốc phủ sứ Trần Tử Ca – kẻ tay sai đắc lực của thực dân Pháp khét tiếng tàn ác ở địa phương.

Cuộc khởi nghĩa tuy chiến thắng giòn giã ở bước đầu, nhưng do sự chênh lệch quá lớn về vũ khí và quân số khi thực dân Pháp đưa quân viện trợ từ Sài Gòn lên đàn áp, nghĩa quân buộc phải rút lui để bảo toàn lực lượng. Giặc Pháp điên cuồng mở các trận càn quét đẫm máu, đốt phá những vườn trầu, khủng bố thân nhân nhằm ráo riết truy bắt Nguyễn Văn Quá và các thủ lĩnh.

Khí tiết của vị tướng oai hùng trước thềm thù

Sau một thời gian kiên cường bám trụ và lãnh đạo nghĩa quân đánh du kích, để cứu nhân dân khỏi cảnh bị giặc Pháp tàn sát và bắt bớ trả thù, Chánh lãnh binh Nguyễn Văn Quá cùng Phan Công Hớn đã hiên ngang ra mặt.

Địch dùng mọi thủ đoạn, từ mật ngọt dụ dỗ quy hàng cho đến các hình cụ tra tấn dã man để ép ông khai ra danh sách những nghĩa sĩ còn lại. Thế nhưng, trước dòng điện, trước roi da và họng súng của quân thù, người thầy võ Xuân Thới Sơn năm ấy chỉ trả lời bằng những cái nhìn khinh bỉ. Khí tiết của một võ tướng yêu nước không cho phép ông cúi đầu.

Ngày 30 tháng 3 năm 1886, thực dân Pháp đưa ông Nguyễn Văn Quá ra xử chém công khai tại chợ Hóc Môn. Giữa pháp trường, trước đông đảo bà con nghèo đi xem, ông vẫn giữ phong thái ung dung, hiên ngang nhìn thẳng vào quân thù. Lưỡi gươm của giặc có thể cắt đứt sự sống của ông, nhưng dòng máu nóng của người anh hùng đã thấm sâu vào lòng đất đỏ, làm chất dinh dưỡng nuôi lớn tinh thần cách mạng bất khuất cho các thế hệ Hóc Môn sau này.

Hơn một thế kỷ đã trôi qua, tên tuổi của Chánh lãnh binh Nguyễn Văn Quá vẫn được nhân dân 18 Thôn Vườn Trầu kính cẩn phụng thờ tại quê nhà. Ngày nay, một trong những tuyến đường huyết mạch, sầm uất bậc nhất nối liền quận 12 và Hóc Môn đã được trang trọng mang tên Nguyễn Văn Quá. Đó là lời nhắc nhở đanh thép của lịch sử về một "thời hoa lửa" sơ khai nhưng vô cùng oai hùng, nơi lòng yêu nước của người nông dân Hóc Môn đã bùng cháy rực rỡ dưới sự dẫn dắt của một vị tướng anh hùng.

Người viết: Dương Thái Ngọc Lan