Người Thắp Lửa Trên Đỉnh Trời

Trong những năm tháng gian khổ của cuộc kháng chiến chống Pháp năm 1948, người phụ nữ Mông ở Lao Chải không trực tiếp cầm súng kíp ra trận địa Đường Trâu hay Dốc Ba Nhà. Nhưng bằng sự khéo léo bẩm sinh và tình yêu bản làng sâu sắc, họ đã biến chính kỹ thuật dệt lanh và nhuộm chàm truyền thống thành một thứ vũ khí ngụy trang lợi hại, che mắt quân giặc để bảo vệ Đội du kích Lao Chải.

Quân Pháp và lính dõng dưới đồn Nghĩa Lộ khi càn quét lên đỉnh Lao Chải thường dùng đèn pin rọi quét loang loáng vào các bụi rậm và vách đá tai mèo. Nhận biết được điều này, những người phụ nữ Mông đã tận dụng tối đa đặc tính của vải chàm để giúp chồng con ngụy trang.

Công thức nhuộm hấp thụ ánh sáng: Tấm vải lanh được các bà, các mẹ ngâm đi ngâm lại trong thùng nước cốt lá chàm rừng ròng rã suốt nhiều tháng trời. Vải đạt chuẩn có màu xanh đen sẫm, bề mặt bóng bẩy do được đập mịn bằng chày gỗ trên phiến đá phẳng. Khi các chiến sĩ du kích như Giàng A Lử hay Cứ Giàng Sinh khoác lên mình bộ quần áo chàm này nấp vào các hốc đá hay bụi tre vầu trong đêm mờ, sắc chàm sẫm sẽ hấp thụ hoàn toàn ánh sáng đèn pin của địch, không hề gây phản quang hay lộ bóng.

Hương chàm át mùi khói súng: Vải lanh nhuộm chàm nguyên bản luôn đậm đặc mùi thơm hăng hắc độc đáo của lá rừng. Thứ mùi này có khả năng át đi mùi khói thuốc súng kíp tự chế của Giàng Trừ Tủa hay mùi nọc độc cây rừng của Cứ Giàng Sinh. Ngay cả những con chó béc-giê đánh hơi tinh tường của quân Pháp khi đi ngang qua các bụi rậm cũng bị mùi chàm nồng nặc làm mất phương hướng, không thể phát hiện ra vị trí ẩn nấp của du kích.

Kỹ thuật vẽ sáp ong và thêu hoa văn hình kỷ hà trên chiếc địu trẻ em đã trở thành một màn kịch ngụy trang hoàn hảo ngay trước mắt kẻ thù.

Hằng ngày, các nữ du kích Mông vẫn giả vờ đi nương phát rẫy, lưng gùi củi, trước ngực hoặc sau lưng địu đứa con nhỏ đi qua các trạm gác của lính Pháp. Lính giặc nhìn vào chỉ thấy những tấm địu thêu thùa hoa văn sặc sỡ, rực rỡ sắc màu nên thường lơ là, không mảy may nghi ngờ.

Nhưng chúng không biết rằng, phía dưới lớp vải lanh lót đáy địu dày dặn và êm ái kia, những người mẹ đã khéo léo tháo rời các bộ phận của súng kíp do Giàng Trừ Tủa rèn, hoặc giấu những túi thuốc nổ đen, những mũi tên tẩm độc của Cứ Giàng Sinh. Sự điềm tĩnh của người phụ nữ Mông hòa cùng hoa văn đánh lừa thị giác của tấm vải lanh đã giúp hàng chục chuyến tiếp tế vũ khí vượt chốt an toàn, đổ đầy vào các hang đá cổ để phục vụ chiến đấu.

Khi quân Pháp đột kích bất ngờ vào các bản làng Lao Chải để lục soát vũ khí, các gia đình du kích thường giấu súng đạn ngay trong các cuộn vải lanh chưa cắt may dựng ở góc nhà lợp gỗ pơ-mu. Vải lanh mới dệt rất thô, cứng và có trọng lượng nặng. Khi xếp chồng hàng chục cuộn vải lên nhau, chúng tạo thành một khối vững chắc. Bọn lính Pháp dùng báng súng chọc hay dùng chân đá vào cũng chỉ thấy các sớ vải lanh khô khốc, hoàn toàn không hề phát ra tiếng động kim khí của súng đạn ẩn giấu bên trong.

Chiến tranh qua đi, những nếp váy xếp hàng trăm nếp phẳng, những chiếc địu hoa văn sáp ong lại trở về với đúng sứ mệnh làm đẹp cho cuộc sống no ấm của người Mông Lao Chải. Nhưng trong lòng di sản ruộng bậc thang kỳ vĩ hôm nay, câu chuyện về những tấm vải lanh nhuộm chàm từng che chở cho Đội du kích năm 1948 vẫn mãi là một minh chứng sống động cho trí tuệ, sự hy sinh thầm lặng và lòng yêu nước sắt son của những người phụ nữ nơi đỉnh trời.