“Người thầy – chiến sĩ trong ký ức gia đình tôi”

Trong những buổi chiều muộn bên chén trà đặc, ông thường chỉ tay về phía bức hình chân dung đã mờ nét của cụ trên trang thờ rồi bảo tôi: 'Cháu nhìn cụ thư sinh thế thôi, chứ ngày xưa giặc Pháp nghe danh là phải nể sợ đấy'. Qua lời kể của ông, hình ảnh của cụ hiện lên không chỉ là một ông giáo với đôi mắt sáng, lúc nào cũng chỉn chu bên những trang giáo án, mà còn là một chiến sĩ du kích dạn dày của đất Hà Nam. Ông kể, những năm tháng 1943-1945 ấy, cụ sống một cuộc đời hai mặt đầy hiểm nguy: ban ngày đứng trên bục giảng dạy chữ cho con em trong làng, nhưng khi màn đêm buông xuống, cụ lại vắt súng ngang lưng, băng qua những cánh đồng chiêm trũng để cùng anh em du kích đánh bốt, diệt tà

Việt Nam những năm 1943- trước cách mạng tháng 8 1945 là quãng thời gian tăm tối theo lời kể của ông ; cụ đã từng kể với ông rằng những năm 1943 nước ta đang trong trạng thái 1 cổ 2 tròng 1 ngày ở đấy không khác gì địa ngục trần gian . Buổi sáng là những tiếng thúc sưu thuế hay những đợt lùa trai tráng đi phu không hẹn ngày về . Buổi chiều nếu không đánh đập bắt bớ thì cũng có những tin thảm sát hay những người bị bắt chỉ vì không có tiền nộp sưu . Những tên lính nhật đi qua chỉ vì 1 người đàn ông không cúi chào mà bị chúng vả cho gãy răng máu tuôn thành dòng xuống bộ áo nâu cũ kĩ . Ông kể cụ cũng từng bị bắt giam 6 tháng tra tấn dã man vì dám lãnh đạo dân làng đứng lên chống lại sưu thuế khiến 1 tên quan sai nhật bị trọng thương bị chúng áp giải đi nhà lao 6 tháng.

Tháng12-1944 khi quân đội việt minh lớn dần ông kể rằng năm ấy phong trào Việt Minh đã trở nên lớn mạnh vùng đất hà nam trở thành 1 căn cứ địa cách mạng lớn tập trung nhiểu các cán bộ nằm vùng của Việt Minh . Ông kể rằng hồi ấy cụ tôi có 1 khẩu MAS36 tịch thu được từ quân pháp vì là chỉ huy nên được trang bị . Ban ngày theo lời cụ kể với ông thì cụ đi dạy thì giấu nó đi sau đống rơm hoặc sau cái nẹp cửa . Khi có tiếng kẻng báo động thì cụ rút nó ra sẵn sàng lên đường tham gia chỉ huy chống càn .Trong một lần đi chống càn theo lời kể của ông thì cụ đã lập chiến công đánh chặn 1 chiếc ‘cam nhông’ của địch bắt giữ chúng chỉ với 3 viên đạn và 1 quả mìn tự chế . Dân làng cảm mến cụ lắm ông nội kể rằng cụ k những dạy chữ miễn phí cho trẻ con trong làng mà còn dạy anh em cách bắn súng nữa . Những khẩu gras 1874 , lebel 1886 hay Mousqueton 1916 cũ hay những khẩu arisaka thu của lính nhật cũng được cụ hướng dẫn dân làng bảo quản cất giữ kĩ lưỡng . Sau những trận chống càn dân quân thường có thêm 1 đến 2 khẩu nữa thu đc từ lính pháp hoặc nhật .

Đêm ngày 09/3/1945 Nhật đảo chính Pháp theo lời ông kể đêm ấy ngoài đường tiếng cam nhông gầm rú cùng tiếng súng rền vang như pháo hoa .Ông kể rằng cụ hồi ấy nhạy bén lắm nhân lúc lính pháp bỏ chạy vất bỏ vũ khí bên đường cụ đã hô hào anh em thu gom vũ khí của pháp để lại trước khi quân nhật kịp thu lấy . Nhưng những ngày sau qua lời cụ kể mà ông truyền đạt lại như 1 địa ngục trần gian . Quân nhật vơ vét tích trữ đến những hạt gạo cuối cùng. Rồi chúng bắt dân ta nhổ lúa trồng đay khiến nạn đói diễn ra . Cụ kể hồi ấy trong nhà không còn một hạt thóc nào dân làng phải ăn củ chuối đôi khi cả bữa khoai bữa sắn . Có thời điểm số thóc cướp được từ kho thóc nhật chỉ đủ ăn cầm hơi .Cụ kể với ông tôi rằng ở nhà đồng chí của cụ thằng con cả của ảnh đã mất cùng mẹ với bà nội của nó chỉ vì quá đói . Có những đêm đi đánh chống càn với nhật có củ mài cũng phải ăn dặt ăn sẻn . Ban ngày cụ dẫn anh em du kích đi trốn dưới hầm tránh những đợt bắn tỉa hay những trận tập kích lớn .

Ngày15 tháng 8 1945, khi biết tin nhật đầu hàng quân đồng minh vô điều kiện cộng với việc thành lập ủy ban giải phóng dân tốc Việt Nam các địa phương lần lượt nổi dậy dành chính quyền . Ông kể rằng cụ đã dẫn nhân dân lên phủ lị nhân đánh chiếm dinh thự của Đặng Quốc Cơ buộc hắn phải đầu hàng vô điều kiện . Đây là khoảnh khắc huy hoàng nhất của cuộc đời cụ. Ông kể rằng mỗi lần ngồi là cụ thường kể về khoảnh khắc này và thường tự hào về nó . Ngày 2/9/1945 là ngày Bác đọc tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ Cộng hòa.

Như vậy câu chuyện dù chỉ được kể lại thông qua từ lời của ông nội tôi một người con của cụ lớn lên với cuộc kháng chiến chống mỹ nhưng nó như một lời nhắc nhở của thế hệ cha anh về một thời kháng chiến kiêu hùng và oanh liệt mà muôn đời không thể quên.