NGƯỜI THẦY DẠY SỬ VÀ NGÃ RẼ CUỘC ĐỜI

Trước khi bước lên đài vinh quang của lịch sử quân sự thế giới với tư cách là một thiên tài chiến lược, vị Tổng tư lệnh kính yêu của Quân đội nhân dân Việt Nam – Võ Nguyên Giáp – từng là một người thầy giáo dạy Sử đầy nhiệt huyết và tài hoa dưới mái trường tư thục Thăng Long, Hà Nội. Những năm cuối thập niên 1930, trong bầu không khí ngột ngạt của chế độ thực dân Pháp, ngôi trường này không chỉ là nơi truyền thụ kiến thức đơn thuần mà đã trở thành một tổ ấm văn hóa tiến bộ, nơi tụ hội của những trí thức có tinh thần yêu nước nồng nàn. Trên bục giảng thân thương ấy, thầy giáo Võ Nguyên Giáp, khi đó là một chàng thanh niên tràn đầy hoài bão tuổi trẻ, đã biến mỗi tiết học lịch sử dân tộc thành một buổi khơi dậy lòng tự tôn, nhen nhóm ngọn lửa cứu nước âm ỉ trong lồng ngực của biết bao thế hệ học sinh thành thị.

Với vóc dáng nhỏ nhắn, nho nhã nhưng sở hữu một cặp mắt sáng ngời, kiên định và một giọng nói miền Trung vang vọng, trầm ấm đầy nội lực, thầy Giáp luôn có một khả năng kỳ diệu trong việc cuốn hút toàn bộ học sinh vào những trang sử oai hùng của cha ông. Phương pháp sư phạm của ông thời bấy giờ rất tiến bộ. Ông không bao giờ bắt buộc học sinh phải học thuộc lòng các mốc thời gian khô khan một cách máy móc, hay những số liệu chiến trường vô hồn trong sách giáo khoa. Thay vào đó, ông chú trọng phân tích sâu sắc các nguyên nhân dẫn đến thắng lợi, nghệ thuật quân sự độc đáo độc nhất vô nhị của người Việt, và đặc biệt là sức mạnh vô địch từ lòng dân qua các triều đại lịch sử. Ông giảng giải vô cùng tỉ mỉ về các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm oanh liệt của Ngô Quyền trên sông Bạch Đằng, của Lý Thường Kiệt với bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên, của Hưng Đạo Vương Trần Hưng Đạo ba lần đại phá quân Nguyên Mông, hay thiên tài quân sự Áo vải cờ đào Quang Trung - Nguyễn Huệ với cuộc hành quân thần tốc đại phá quân Thanh tại Ngọc Hồi - Đống Đa.

Nhiều cựu học sinh trường Thăng Long sau này, khi đã trở thành những chiến sĩ cách mạng hay những trí thức lớn, vẫn thường xúc động bồi hồi khi kể lại rằng những bài giảng của thầy Giáp luôn có một sức lay động, truyền cảm hứng kỳ lạ. Nó khiến người nghe cảm thấy lồng ngực phập phồng niềm tự hào dân tộc sâu sắc, tự ý thức được trách nhiệm thiêng liêng của một người thanh niên đối với vận mệnh giang sơn đang bị giày xéo dưới gót giày viễn chinh. Không chỉ bó hẹp không gian truyền lửa trong bốn bức tường của lớp học, thầy Giáp còn tích cực dấn thân vào các hoạt động thực tiễn. Ông tham gia mạnh mẽ vào các phong trào của Mặt trận Dân chủ Đông Dương, trực tiếp cầm bút viết báo cổ động cách mạng bằng cả tiếng Việt và tiếng Pháp, vạch trần bộ mặt bóc lột của chính quyền thực dân. Đối với thầy Giáp, việc dạy lịch sử chính là một mặt trận, cách tốt nhất để thức tỉnh lòng dân, chuẩn bị lực lượng quần chúng đông đảo cho một cuộc đại cách mạng đang âm thầm chuẩn bị nổ ra trong tương lai gần. Ông thường tâm sự với đồng nghiệp và học sinh rằng lịch sử không phải là những gì đã chết và nằm lại trong quá khứ, mà nó là điểm tựa tinh thần vững chắc để soi đường cho hiện tại, giúp chúng ta kiến tạo nên tương lai độc lập tự do.

Thế nhưng, dòng chảy của lịch sử luôn chứa đựng những ngã rẽ bất ngờ và đầy nghiệt ngã. Vào mùa hè năm 1940, trước sự phát triển mạnh mẽ của phong trào cách mạng, mật thám Pháp bắt đầu điên cuồng điên cuồng lùng sục, khủng bố và bắt bớ các chiến sĩ cộng sản tại Hà Nội. Trường Thăng Long lọt vào tầm ngắm đặc biệt của chúng. Đứng trước bước ngoặt lớn mang tính quyết định của cuộc đời, thầy giáo Võ Nguyên Giáp đã phải đưa ra một quyết định vô cùng đau đớn và khó khăn: gác lại phấn trắng, bảng đen, rời xa bục giảng mà ông vô cùng gắn bó, từ biệt người vợ trẻ yêu quý Nguyễn Thị Quang Thái cùng đứa con thơ mới sinh được vài tuần tuổi để bí mật lên đường sang Trung Quốc, bắt liên lạc với tổ chức cách mạng ở hải ngoại. Buổi học cuối cùng tại trường diễn ra trong một bầu không khí im lặng, nghẹn ngào đến thắt lòng. Thầy Giáp bước lên bục giảng, ánh mắt nhìn sâu vào từng gương mặt học trò thân yêu một lượt như muốn khắc ghi mọi kỷ niệm, ánh mắt chứa đựng biết bao điều gửi gắm, hy vọng. Ông không nói lời chia tay chính thức, nhưng ai cũng cảm nhận được điều gì đó hệ trọng đang đến. Thầy bước nhanh ra khỏi cổng trường, bóng ông hòa vào dòng người tấp nập của Hà Nội xưa. Ngã rẽ định mệnh ấy đã đưa một người thầy giáo dạy Sử bước thẳng vào trung tâm dòng chảy vĩ đại của lịch sử, để rồi chính ông, bằng tài năng và ý chí sắt đá, sẽ trở thành người trực tiếp chỉ huy, viết nên những trang sử vàng chói lọi, oai hùng nhất của dân tộc Việt Nam trong thế kỷ XX.