Người thầy giáo đi làm cách mạng

Ở Nhơn Hòa Lập, giữa những năm tháng chiến tranh, có những con người không chỉ đứng trên bục giảng để dạy chữ, mà còn đứng trong đời sống khốc liệt để dạy cách làm người, cách giữ lòng tin và cách không quên quê hương mình. Người ta gọi ông bằng một cái tên giản dị nhưng đầy kính trọng: người thầy giáo đi làm cách mạng, gắn liền với vùng đất Đồng Tháp Mười và mạng lưới căn cứ của Khu Căn cứ Xứ ủy và Ủy ban Hành chính Kháng chiến Nam Bộ. Ban ngày, ông đứng trên bục giảng trong một lớp học đơn sơ: mái lá thấp, vách tre thưa, bảng đen viết bằng phấn trắng đã mòn theo năm tháng. Học trò của ông là những đứa trẻ chân đất, áo bà ba sờn màu, ánh mắt còn trong veo giữa tiếng bom đạn vọng về từ xa. Ông dạy chữ, dạy số, dạy cách đọc từng dòng đầu đời, nhưng quan trọng hơn, ông dạy các em cách giữ lấy lòng nhân hậu và sự kiên cường giữa một thời loạn lạc. Lớp học ấy, nhìn từ bên ngoài, chỉ là một góc nhỏ bình thường của vùng quê, nhưng lại nằm trong mạng lưới sinh hoạt của cả vùng căn cứ, nơi những con kinh như Kinh Năm Ngàn và Kinh Dương Văn Dương vẫn ngày đêm giữ vai trò mạch máu giao thông thầm lặng. Nhưng khi tan học, người thầy ấy không chỉ còn là một giáo viên đứng lớp nữa. Ông trở thành một mắt xích trong phong trào kháng chiến, âm thầm và kín đáo như chính vùng đất ông đang sống. Trong chiếc cặp cũ tưởng như chỉ đựng sách vở, đôi khi lại được giấu những tài liệu quan trọng, được kẹp khéo léo giữa những trang vở học trò để không ai có thể phát hiện. Những bài giảng về lịch sử, về đạo đức, về lòng yêu nước đôi khi không chỉ là kiến thức, mà còn là cách ông truyền đi tinh thần kháng chiến một cách tinh tế, để học trò vừa học chữ, vừa lớn lên trong nhận thức về quê hương và trách nhiệm. Có những đêm, khi lớp học đã tắt đèn, khi học trò đã trở về nhà, ông lặng lẽ men theo các tuyến kinh rạch quen thuộc, rời khỏi vai trò người thầy để đến với những cuộc họp bí mật giữa rừng tràm. Trong những căn chòi lá nhỏ, ánh đèn dầu leo lét, ông cùng các cán bộ bàn bạc kế hoạch giữ vững căn cứ, bảo vệ dân, bảo vệ những điểm trọng yếu của hệ thống kháng chiến. Ông lắng nghe, ghi nhớ, rồi lại trở về với bục giảng vào sáng hôm sau như thể chưa từng rời đi, chưa từng có một vai trò nào khác ngoài việc dạy học. Điều nguy hiểm nhất đối với ông không phải là chiến trường, mà là sự tồn tại song song giữa hai cuộc sống: một bên là người thầy trước học trò, một bên là người tham gia giữ bí mật của phong trào. Chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể gây nguy hiểm cho cả hệ thống, vì vậy ông sống rất lặng lẽ, ít nói, ít xuất hiện, nhưng luôn có mặt đúng lúc ở những nơi cần thiết nhất. Có lần, địch bất ngờ kiểm tra trường học. Chúng lục soát từng góc lớp, từng cuốn vở, từng chiếc bàn gỗ cũ kỹ. Ông vẫn bình tĩnh đứng đó, tay cầm viên phấn, tiếp tục viết lên bảng bài học như không có gì xảy ra, biến chính lớp học thành một “vỏ bọc” tự nhiên che chở cho tất cả. Trong khoảnh khắc căng thẳng ấy, tiếng phấn viết lên bảng trở thành âm thanh duy nhất giữ cho sự bình tĩnh của cả căn phòng, và không ai phát hiện điều gì bất thường. Khi nguy hiểm qua đi, học trò lại trở về chỗ ngồi, tiếp tục những con chữ đầu đời, không biết rằng người thầy đứng trước mặt họ cũng đang góp phần giữ vững một phần rất lớn của vùng căn cứ phía sau. Thời gian trôi qua, chiến tranh lùi xa, lớp học có thể đã được thay bằng những ngôi trường khang trang hơn, nhưng ký ức về người thầy giáo năm ấy vẫn còn trong lòng Nhơn Hòa Lập như một phần không thể tách rời của lịch sử. Người ta nhớ đến ông không chỉ như một người dạy chữ, mà như một biểu tượng của những con người đã biến tri thức thành sức mạnh, biến bục giảng thành một phần của kháng chiến, và biến từng bài học nhỏ bé thành niềm tin lớn lao vào ngày đất nước được hòa bình./.