Người thầy giáo trở thành chiến sĩ – Chu Văn An
Chu Văn An là tấm gương sáng về đạo đức và tinh thần trách nhiệm. Dù sống trong thời bình, nhưng ông đã dũng cảm dâng “Thất trảm sớ”, thể hiện khí phách của người trí thức. Tinh thần thẳng thắn, vì dân vì nước của ông trở thành bài học quý giá cho nhiều thế hệ. Ông được xem là “người thầy của muôn đời”.
Chu Văn An (1292 – 1370) là nhà giáo, nhà Nho, thầy thuốc và quan đại thần triều Trần, sinh tại làng Quang Liệt (nay thuộc xã Thanh Liệt, huyện Thanh Trì, Hà Nội). Ông được tôn xưng “Vạn thế sư biểu” – người thầy mẫu mực của muôn đời – và được UNESCO vinh danh là danh nhân văn hóa thế giới .
Một số thông tin chính
Tên thật: Chu An, tự Linh Triệt, hiệu Tiều Ẩn
Sinh – mất: 1292 – 1370
Quê quán: Quang Liệt, Thanh Đàm (nay Thanh Liệt, Hà Nội)
Chức vụ: Tư nghiệp (Hiệu trưởng) Quốc Tử Giám
Tôn xưng: “Vạn thế sư biểu”, “Người thầy của mọi thời đại”
Được thờ tại: Văn Miếu – Quốc Tử Giám và đền Phượng Sơn (Chí Linh, Hải Dương)
Cuộc đời và sự nghiệp giáo dục
Ngay từ trẻ, Chu Văn An nổi tiếng cương trực, thanh liêm, chỉ chuyên tâm đọc sách. Trước cảnh dân ít cơ hội học hành, ông mở trường Huỳnh Cung tại quê nhà, dạy Nho học cho thường dân, có thời tới 3 000 học trò .
Về sau, được vua Trần Minh Tông mời ra làm Tư nghiệp Quốc Tử Giám, ông biên soạn Tứ thư thuyết ước – giáo trình tóm lược Luận ngữ, Mạnh Tử, Đại học và Trung dung. Tư tưởng giáo dục của ông đề cao “hữu giáo vô loại”, tự học, học đi đôi với hành và học suốt đời, rất gần triết lý hiện đại .
Khí tiết và Thất trảm sớ
Khi triều Trần Dụ Tông rối ren, Chu Văn An dâng “Thất trảm sớ” xin chém bảy kẻ nịnh thần nhưng bị bác bỏ. Ông từ quan, lui về núi Phượng Hoàng (Chí Linh, Hải Dương), dạy học và làm thuốc giúp dân . Sự kiện ấy thể hiện khí tiết ngay thẳng và trách nhiệm trước thời cuộc, trở thành biểu tượng cho sự liêm chính của trí thức Việt.
Di sản và tôn vinh
Sau khi mất, ông được truy phong Văn Trinh Công, là người Việt đầu tiên được thờ tại Văn Miếu . Tư tưởng và nhân cách của ông trở thành chuẩn mực đạo đức người thầy Việt Nam, được lưu danh trong sử sách và được UNESCO vinh danh năm 2019 nhân 650 năm ngày mất. Tên ông hiện được đặt cho nhiều trường học và đường phố trên cả nước.
