NGƯỜI THẦY GIÁO VÀ QUYẾT ĐỊNH Ở ĐIỆN BIÊN PHỦ

Có những con người bước vào lịch sử không phải từ một con đường được định sẵn.

Võ Nguyên Giáp vốn là một nhà giáo, một nhà báo. Sinh ngày 25/8/1911 tại Lệ Thủy, Quảng Bình, ông từng theo học và làm việc trong lĩnh vực giáo dục, báo chí trước khi gắn bó với con đường cách mạng. Những năm tháng tuổi trẻ chứng kiến đất nước mất độc lập và nhân dân chịu nhiều áp bức đã đưa người thanh niên ấy đến với hoạt động cách mạng.

Năm 1930, Võ Nguyên Giáp bị thực dân Pháp bắt giam. Sau đó, ông tiếp tục hoạt động trong phong trào cách mạng. Năm 1940, ông sang Trung Quốc gặp Nguyễn Ái Quốc; đến năm 1941 trở về Cao Bằng, tham gia xây dựng cơ sở cách mạng, tuyên truyền và vận động đồng bào các dân tộc tham gia phong trào.

Bước ngoặt đến vào cuối năm 1944.

Ngày 22/12/1944, tại khu rừng Trần Hưng Đạo, Cao Bằng, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân được thành lập với 34 chiến sĩ. Võ Nguyên Giáp được giao tổ chức, lãnh đạo và chỉ huy Đội. Chỉ hai ngày sau, Đội đánh trận Phai Khắt; ngày 26/12 tiếp tục đánh trận Nà Ngần. Hai trận đánh đầu tiên ấy trở thành những dấu mốc trong quá trình hình thành và phát triển của lực lượng vũ trang cách mạng Việt Nam.

Từ một đội quân chỉ có 34 người, lực lượng vũ trang cách mạng từng bước trưởng thành. Còn người chỉ huy năm nào cũng bắt đầu một hành trình khác: từ người thầy giáo trở thành vị tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Nhưng có lẽ thử thách lớn nhất trong cuộc đời cầm quân của Võ Nguyên Giáp lại đến vào đầu năm 1954.

Một quyết định giữa núi rừng Tây Bắc

Cuối năm 1953, Điện Biên Phủ trở thành điểm quyết chiến chiến lược trong kế hoạch Đông Xuân 1953–1954. Võ Nguyên Giáp được giao làm Chỉ huy trưởng kiêm Bí thư Đảng ủy Mặt trận Điện Biên Phủ. Ngày 5/1/1954, ông lên đường ra mặt trận.

Những ngày đầu ở mặt trận, kế hoạch tác chiến dự kiến là “đánh nhanh, giải quyết nhanh”.

Nhưng khi trực tiếp kiểm tra tình hình, Võ Nguyên Giáp nhận thấy thực tế chiến trường có nhiều thay đổi. Công tác chuẩn bị chưa đủ điều kiện để thực hiện phương án ban đầu, trong khi quân Pháp đã tăng cường lực lượng và xây dựng tập đoàn cứ điểm với hệ thống phòng ngự ngày càng mạnh.

Ngày 26/1/1954 trở thành một trong những ngày đặc biệt trong cuộc đời chỉ huy của ông.

Sau khi cân nhắc tình hình, Võ Nguyên Giáp quyết định thay đổi phương châm tác chiến, chuyển từ “đánh nhanh, giải quyết nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”. Đây được chính Đại tướng hồi tưởng là một trong những quyết định khó khăn nhất trong cuộc đời chỉ huy của mình.

Quyết định ấy đồng nghĩa với việc phải kéo dài thời gian chuẩn bị, tổ chức lại cách đánh và chấp nhận một cuộc chiến đấu lâu dài, gian khổ hơn.

Không có con đường dễ dàng.

Phía sau những khẩu pháo, những trận địa và những tuyến hào là hàng vạn cán bộ, chiến sĩ, dân công, thanh niên xung phong cùng nhân dân các địa phương. Họ mở đường, vận chuyển lương thực, đưa pháo vào trận địa và bảo đảm hậu cần cho chiến dịch.

Tại hang Thẩm Púa, rồi sau đó là Mường Phăng, Bộ Chỉ huy Chiến dịch tổ chức chỉ huy một cuộc chiến đấu kéo dài 56 ngày đêm. Từ ngày 13/3 đến ngày 7/5/1954, quân đội Việt Nam từng bước tiến công tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ.

Ngày 7/5/1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ kết thúc thắng lợi.

Đó không chỉ là một trận đánh lớn.

Đó là dấu mốc kết thúc cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của Việt Nam, góp phần dẫn tới việc ký kết Hiệp định Geneva tháng 7/1954.

Sau Điện Biên Phủ

Cuộc đời Võ Nguyên Giáp không dừng lại ở Điện Biên Phủ.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, ông tiếp tục giữ những trọng trách quan trọng trong quân đội và tham gia lãnh đạo, chỉ huy lực lượng vũ trang. Hơn 80 năm hoạt động cách mạng, ông trải qua nhiều giai đoạn quan trọng của lịch sử Việt Nam thế kỷ XX.

Nhưng khi nhắc đến Võ Nguyên Giáp, người ta thường nhớ đến hình ảnh một vị tướng gắn bó với người lính và nhân dân.

Có lẽ điều làm nên chiều sâu của câu chuyện không chỉ là những chiến thắng.

Mà còn là trách nhiệm của người chỉ huy trước mỗi quyết định có liên quan đến sinh mạng của hàng vạn con người.

Ở Điện Biên Phủ, quyết định thay đổi phương châm tác chiến cho thấy chiến tranh không phải là những con số khô cứng trên bản đồ. Đằng sau mỗi mệnh lệnh là con người, là những người lính đang ở ngoài mặt trận, là những gia đình chờ đợi ở hậu phương.

Bởi vậy, câu chuyện về Võ Nguyên Giáp cũng là câu chuyện về sự thận trọng, về trách nhiệm và về khả năng nhìn nhận thực tế để lựa chọn cách hành động phù hợp với điều kiện cụ thể.

Một người đã đi qua thế kỷ

Ngày 4/10/2013, Đại tướng Võ Nguyên Giáp qua đời tại Hà Nội, hưởng thọ 103 tuổi. Ông đã dành hơn 80 năm hoạt động cách mạng và giữ nhiều cương vị quan trọng trong Đảng, Nhà nước và Quân đội nhân dân Việt Nam.

Một thế kỷ của đất nước đã đi qua cùng cuộc đời ông.

Từ những lớp học của một người thầy giáo trẻ đến những cánh rừng Việt Bắc; từ 34 chiến sĩ đầu tiên của Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân đến những chiến dịch lớn của cuộc kháng chiến; từ những ngày tháng gian khổ đến chiến thắng Điện Biên Phủ — cuộc đời Đại tướng Võ Nguyên Giáp gắn với nhiều bước ngoặt của lịch sử dân tộc.

Nhưng lịch sử không chỉ nằm trong những ngày tháng đã qua.

Lịch sử còn sống trong những địa danh, những di tích, những câu chuyện của người từng trải qua chiến tranh và trong ký ức của các thế hệ hôm nay.

Ở Tây Bắc, mỗi khi nhắc đến Điện Biên Phủ, người ta không chỉ nhớ đến một chiến thắng.

Người ta còn nhớ đến những con người đã đi qua núi rừng, vượt qua gian khổ và góp phần viết nên một trang sử của dân tộc.

Và giữa dòng ký ức ấy, hình ảnh Đại tướng Võ Nguyên Giáp — người thầy giáo trở thành vị tướng — vẫn là một câu chuyện đáng được kể lại cho những thế hệ sau.