Người Thầy Lỗi Lạc Và Tấm Lòng Vị Quốc Vong Thân: Chu Văn An

Người Thầy Lỗi Lạc Và Tấm Lòng Vị Quốc Vong Thân: Chu Văn An

Trong kho tàng lịch sử và văn hóa Việt Nam, bên cạnh những vị tướng tài ba xông pha nơi trận tuyến, dân tộc ta còn tự hào sinh ra những bậc hiền tài, trí thức lớn lấy đạo lý làm gốc, lấy tri thức để soi đường cho muôn dân. Nhắc đến những biểu tượng sáng ngời về đạo đức làm thầy và tinh thần cương trực, thẳng thắn trước cường quyền, chúng ta không thể không nhắc tới Chu Văn An. Ông được hậu thế tôn vinh là "Vạn thế sư biểu" – người thầy của muôn đời, tấm gương lớn về nhân cách thanh cao và lòng yêu nước thương dân sâu sắc.

Giữa một giai đoạn lịch sử đầy biến động khi triều đình nhà Trần dần bước vào thời kỳ suy thoái, phẩm chất nổi bật nhất và làm nên nhân cách vĩ đại của Chu Văn An chính là tinh thần cương trực, lòng thanh bạch cùng sự tận tụy trọn đời vì sự nghiệp giáo dục và chính sự liêm khiết. Phẩm chất ấy không chỉ thể hiện qua ngòi bút châm biếm sâu cay những kẻ tiểu nhân gian ác mà còn được khắc họa rõ nét qua hành động chém đầu bảy tên nịnh thần để bảo vệ giang sơn xã tắc.

Sinh ra tại làng Văn Thôn, xã Quang Liệt, huyện Thanh Trì (nay thuộc Hà Nội), Chu Văn An từ nhỏ nổi tiếng là người thông minh, hiếu học và có tính cách cương trực. Lớn lên, dẫu triều đình nhiều lần ban chiếu dâng tước vị và mời ra làm quan, ông đều từ chối để ở nhà mở trường dạy học tại quê nhà. Tại lớp học ở huỳnh quang Thượng Ánh, tiếng tăm của ông vang dội khắp nơi. Ông không chỉ dạy chữ, dạy kinh sử để học trò đi thi đỗ đạt, mà điều quan trọng nhất ông truyền đạt chính là đạo lý làm người, tinh thần trung thực, lòng yêu nước và trách nhiệm với nhân dân.

Học trò của Chu Văn An rất đông, có nhiều người sau này đỗ đạt cao, giữ những trọng trách lớn trong triều đình như Phạm Sư Mạnh, Lê Quát, nhưng bất kể khi làm quan to đến đâu, khi về thăm thầy, họ vẫn giữ thái độ cung kính, lễ phép như thuở còn ngồi học dưới mái trường xưa. Điều đó chứng minh uy tín và đạo đức của người thầy Chu Văn An không chỉ nằm ở kiến thức uy bác mà còn ở nhân cách ngời sáng, khiến ai nấy đều phải kính phục tâm phục.

Bước ngoặt lớn trong cuộc đời làm quan của ông đến khi ông nhận lời mời của vua Trần Dụ Tông ra kinh đô Thăng Long để giữ chức Tư nghiệp Quốc Tử Giám, đứng đầu trường quốc học lớn nhất nước. Thời điểm đó, triều đình nhà Trần đang rơi vào cảnh thối nát, vua quan ăn chơi sa đọa, lũ nịnh thần lũng đoạn triều chính, vơ vét của cải của nhân dân khiến đất nước lâm vào khủng hoảng. Đứng trước tình hình ấy, một người trí thức cương trực như Chu Văn An không thể làm ngơ.

Đỉnh cao của tinh thần dũng cảm và lòng trung hiếu của ông được thể hiện qua sự kiện dâng sớ chém bảy tên nịnh thần khét tiếng trong triều. Nhận thấy nhà vua bị bọn gian thần che mắt, đất nước sắp lâm vào hiểm họa, Chu Văn An đã tự tay viết bản sớ nổi tiếng mang tên Thất trảm sớ (sớ chém bảy tên gian thần), yêu cầu vua Trần Dụ Tông chém đầu bảy kẻ bán nước hại dân để tạ tội với nhân dân. Bản sớ là tiếng kêu cứu của non sông, là hành động xả thân vì đại nghĩa của một vị đại thần dám đối mặt với nguy hiểm để nói lên sự thật.

Thế nhưng, một triều đình đã mục nát tất nhiên không đủ dũng khí để nghe những lời nói thẳng thắn và đúng đắn ấy. Vua Trần Dụ Tông lúc bấy giờ đã từ chối bản Thất trảm sớ. Thất vọng trước thực trạng triều chính u mê, Chu Văn An đã không màng đến bổng lộc, quyền vị hay sự giàu sang phú quý, ông quyết định từ quan, trả lại ấn tín để về ở ẩn tại núi Phượng Hoàng (Chí Linh, Hải Dương). Hành động dứt áo ra đi của ông chính là lời tuyên ngôn mạnh mẽ nhất của một bậc đại trí thức: thà giữ trọn tấm lòng thanh bạch, sống đời thanh bần nơi núi rừng còn hơn cúi đầu luồn cúi trước bọn nịnh thần trong chốn triều đình ô trọc.

Tại vùng núi Phượng Hoàng yên bình, Chu Văn An tiếp tục sống những ngày tháng thanh cao: dạy học, làm thơ, viết sách và bốc thuốc cứu người cho đến cuối đời. Dù không còn đứng trên triều đình, danh tiếng và khí phách của ông vẫn tỏa sáng như một ngọn hải đăng rọi sáng đạo đức của kẻ sĩ muôn đời. Khi ông qua đời, vua Trần Nghệ Tông đã vô cùng thương tiếc, ban miếu hiệu và cho thờ ông tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám bên cạnh các bậc thánh hiền phương Tây và phương Đông.

Tóm lại, Chu Văn An là biểu tượng cao đẹp nhất của người trí thức chân chính, tiêu biểu cho tinh thần cương trực, lòng yêu nước nồng nàn và đạo đức làm thầy mẫu mực. Cuộc đời và sự nghiệp của ông từ mái trường làng truyền bá tri thức đến hành động dâng sớ chém bảy nịnh thần và quyết định từ quan về ở ẩn đã để lại bài học vô giá về sự liêm khiết và dũng khí bảo vệ lẽ phải. Tấm gương sáng ngời của "Vạn thế sư biểu" Chu Văn An sẽ mãi là niềm tự hào của dân tộc Việt Nam, là nguồn cảm hứng lớn lao cho các thế hệ học sinh, thầy giáo và những người làm công tác giáo dục hôm nay và mai sau trong sự nghiệp trồng người và xây dựng đất nước.