Người thầy, người chiến sĩ

Người thầy - Chiến sĩ

Sau khi ra tù, cuộc sống lao động và chiến đấu cuốn đi, ông Quyết không còn cơ hội học nữa. Nhưng hình ảnh về người thầy giữa ngục tối vẫn in đậm trong trí nhớ ông.

Trước khi bị bắt, ông Quyết học hết văn hoá lớp 7. Sau hai năm ở tù, ông học xong lớp 9, rồi nhờ người bạn tù thân thiết giới thiệu và được thầy Võ Sĩ Thừa (sau này là Nghệ sĩ Nhân dân Võ Sĩ Thừa - Giám đốc Nhà hát tuồng Đào Tấn,Bình Định) dạy môn triết học, mỹ học. Những vấn đề phức tạp về đấu tranh cách mạng, về giai cấp và cả về mỹ học Mác - Lênin đều được thầy diễn giải một cách sinh động, dễ hiểu. Không chỉ dạy học, người nghệ sĩ tuồng nổi danh ấy còn biến nhà tù thành sân khấu để cổ vũ tinh thần tranh đấu của anh em. Những vở tuồng nổi tiếng đã được biểu diễn trong nhà ngục tăm tối tù đày như vở  “Trần Bình Trọng”, “Trần Quốc Toản”...

Ông Trần Xuân Quyết nhập ngũ ngày 27/11/1966, là bộ đội thuộc Sư đoàn Sao Vàng, Trung đoàn Quyết Tâm. Tháng 11/1967, sư đoàn ông rơi vào ổ phục kích của địch tại đồi 10 (Bồng Sơn - Bình Định). Ông Quyết và các anh em bị bắt đưa vào nhà tù Quy Nhơn. Cuối năm 1967, địch đày ông ra đảo Phú Quốc. Ngày 29/2/1973, ông Quyết nằm trong đoàn tù binh cuối cùng đợt 1 được trao trả.

Cũng như ông Quyết, ông Minh Tằng (thôn Tiến Hào, xã Vũ Hào, Vụ Bản, Nam Định - nhân vật chính trong bài "Chín chiếc răng trong địa ngục" nhớ mãi người thầy trong lao tù là Giáo sư Lê Đình Cang.  Thầy truyền cho anh em tù binh những kiến thức phong phú về hoá học. Từng là y sĩ, vận dụng những kiến thức ấy của thầy, ông Tằng đã chữa khỏi bệnh cho nhiều anh em tù nhân.

Người thầy với vóc người thấp, da hơi khô và đôi mắt sáng hiền từ đồng thời là Bí thư Đảng bộ nhà lao, là chiến sĩ cách mạng kiên trung bất khuất. Nhiều lần lũ quân cảnh đột xuất kiểm tra, phát hiện thầy đang say sưa giảng bài, liền vu là tuyên truyền chính trị, rồi đưa thầy đi tra tấn. Chúng bắt thầy luồn đầu vào lỗ tròn, trên có đường ray răng cưa, rồi lăn qua lăn lại cho đến khi đầu thầy tứa máu "để cái đầu thông minh của mày nát ra, cho khỏi tuyên truyền, dạy dỗ"- chúng bảo vậy.

Khi thầy Lê Đình Cang được giải về, anh em vừa băng bó cho ông vừa trào nước mắt. Những viên sinh tố được phát hàng ngày đều dành ông phần nhiều. Anh em đi khám bệnh về nhường ông kháng sinh, thuốc bổ. Có lúc ông vừa cười vừa khóc, nói: "Tôi lạm phát hết tiêu chuẩn của anh em rồi".

Một hôm, tụi cai ngục vào phòng, còng tay, bịt mắt giáo sư Cang dẫn đi. Chưa kịp hiểu gì nhưng ra đến cửa, ông quay lại, giơ đôi tay đang bị tra còng lên, vái từ biệt anh em. Từ đó, chẳng nghe tin tức gì của thầy nữa. Nhưng họ vẫn luôn nhớ về thầy với lòng kính trọng sâu sắc.

Năm 2007, cuốn “Nhật kí Đặng Thuỳ Trâm” theo người cựu binh Mỹ trở về, ông Quyết, ông Tằng và nhiều cựu tù Phú Quốc khác bỗng le lói niềm tin vào sự trở về của người thầy xa xứ. Ông Tằng gửi về quê hương Hoa Lư - Ninh Bình của thầy cuốn lưu bút mà anh em cựu tù đã viết cho ông khi chia tay. Trong đó, có những dòng anh em trích máu viết về giáo sư như hình ảnh của "vầng dương trong lửa".