NGƯỜI THẦY THUỐC GIỮA RỪNG U MINH

1. Khúc tráng ca phía sau làn khói súng

Trong ký ức của một thời hoa lửa, trang sử vàng thường vinh danh những người chiến sĩ tay súng kiên cường nơi tiền tuyến, những con người đối đầu trực diện với quân thù nơi trận địa. Thế nhưng, phía sau những hồi còi báo động và khói bom mù mịt, có một dòng chảy thầm lặng nhưng vĩ đại không kém. Đó là thế giới của các chiến sĩ quân y — những người lặng lẽ tiến hành cuộc chiến giành giật sự sống cho đồng đội từ tay tử thần. Họ chiến đấu không phải bằng súng đạn, mà bằng dao mổ, bằng những ống nghiệm, bằng ý chí kiên cường để vượt qua sự thiếu thốn tột cùng và bệnh tật bủa vây. Trong hàng ngũ những anh hùng thầm lặng ấy, ngời sáng lên một nhân cách lớn, một trí thức tiêu biểu của dân tộc: Giáo sư, Bác sĩ Đặng Văn Ngữ.

Qua lời kể của những thế hệ học trò và đồng đội năm xưa, hình ảnh người thầy, người trí thức ấy luôn gắn liền với một lựa chọn can trường. Là một nhà khoa học lẫy lừng với danh tiếng lẫy lừng, ông lại khước từ những giảng đường yên bình, những cơ hội vinh hoa để luôn dấn thân vào những nơi gian khổ, ác liệt nhất.

2. Lán trại dã chiến và cuộc chiến với "kẻ thù vô hình"

Những năm tháng chống Mỹ cứu nước, khi chiến trường miền Nam ngày càng trở nên khốc liệt, ngành quân y Việt Nam phải đối mặt với những thử thách ngặt nghèo chưa từng có. Bom đạn gầm rú phong tỏa mọi ngả đường, thuốc men cứu thương trở nên khan hiếm đến tột cùng. Đáng sợ hơn, bóng ma của căn bệnh "sốt rét rừng" hoành hành dữ dội khắp đại ngàn, bào mòn sinh lực của biết bao đoàn quân ra trận.

Ký ức của những người lính quân y thời bấy giờ vẫn vẹn nguyên hình ảnh những bệnh xá dã chiến nằm sâu trong lòng rừng thẳm. Chúng được dựng lên sơ sài bằng vài mái lá trung quân và những căn hầm đất ẩm mục. Ban ngày, tất cả chìm trong sự im lặng tuyệt đối, ngụy trang nghiêm ngặt dưới tán rừng để lẩn tránh máy bay trinh sát của kẻ thù. Chỉ khi màn đêm buông xuống, dưới ánh đèn dầu leo lét ngột ngạt nơi hầm sâu, những ca mổ cấp cứu nghẹt thở mới được bắt đầu.

Trong chính không gian nồng nặc mùi máu và thuốc sát trùng ấy, trái tim Giáo sư Đặng Văn Ngữ chưa một phút nào được bình yên. Ông luôn trăn trở, đau đáu một câu hỏi: Làm sao để giữ lại nhiều cuộc đời hơn? Làm sao để những người lính trẻ không phải ngã xuống trước khi kịp ra trận vì những cơn sốt run bần bật? Nỗi niềm ấy đã thôi thúc ông dành trọn vẹn tâm huyết và thời gian để nghiên cứu thuốc điều trị sốt rét. Đêm mưa rừng Tây Nguyên xối xả, tiếng bom từ xa vọng về gầm rú, nhưng bên chiếc bàn dã chiến mộc mạc, bóng dáng gầy gò của người thầy vẫn bất động bên kính hiển vi, tỉ mẩn ghi chép từng chỉ số thử nghiệm. Ông hiểu rằng, mỗi bước tiến trong nghiên cứu của mình chính là một chiếc phao cứu sinh gửi đến các chiến sĩ nơi tiền tuyến.

3. Trái tim người trí thức yêu nước thời đại Hồ Chí Minh

Điều khiến đồng đội và học trò kính phục ông không chỉ dừng lại ở tài năng y học kiệt xuất, mà cao cả hơn chính là tinh thần tận tụy, quên mình vì Tổ quốc. Giữa lán trại thiếu thốn đủ bề, ông luôn nhường từng viên thuốc, từng bát cháo loãng ít ỏi của mình cho những thương binh nặng.

Có những đêm khi dòng thương binh bị sốt rét ác tính đổ về dồn dập, người ngợm kiệt quệ sau những chuyến hành quân dài ngày, Giáo sư gần như thức trắng. Ông đi bên từng chiếc võng, trực tiếp theo dõi từng hơi thở, nắm lấy những bàn tay đang run rẩy để truyền thêm hơi ấm và nghị lực giúp họ vượt qua lằn ranh sinh tử. Sự hiện diện của ông giữa những ngày gian khổ nhất chính là điểm tựa tinh thần vững chãi, thắp lên niềm tin mãnh liệt cho những người ở lại rằng: Phía sau cuộc chiến, luôn có những con người đang âm thầm gìn giữ sự sống cho họ.

Trong tâm khảm của những người từng may mắn được làm việc cùng ông, Đặng Văn Ngữ chính là biểu tượng mẫu mực của thế hệ trí thức yêu nước thời đại Hồ Chí Minh. Ông là minh chứng sống động cho những con người đặt vận mệnh của dân tộc lên trên hết thảy mọi lợi ích cá nhân. Từng có cơ hội sống và làm việc trong những môi trường hòa bình, nhung lụa ở nước ngoài, nhưng ông đã nghe theo tiếng gọi của lương tri, trở về phục vụ đất nước giữa lòng cuộc chiến tranh tàn khốc.

Năm 1967, quy luật nghiệt ngã của chiến tranh đã không buông tha người thầy thuốc tài hoa. Trong một chuyến công tác nghiên cứu thực địa tại chiến trường Trị - Thiên khói lửa, một trận bom tọa độ ác độc của giặc Mỹ đã cướp đi sự sống của Giáo sư Đặng Văn Ngữ. Ông ngã xuống ngay trên mảnh đất mà ông đang cố gắng bảo vệ. Sự ra đi ấy để lại một khoảng trống mênh mông, một nỗi đau xót vô hạn trong lòng bao thế hệ học trò và đồng chí. Nhưng những cống hiến vĩ đại của ông cho nền y học quân sự Việt Nam thì vẫn còn vẹn nguyên giá trị, trường tồn cùng năm tháng.

4. Ngọn đuốc bất tử giữa đại ngàn hôm nay

Hôm nay, khi những tán rừng Trường Sơn đã xanh lại, khi đất nước đã hòa bình và ngành y học nước nhà đã có những bước tiến dài, câu chuyện về cố Giáo sư Đặng Văn Ngữ vẫn vẹn nguyên giá trị thời đại. Đó không đơn thuần là một trang hồi ký lịch sử, mà là một bài học sâu sắc về lý tưởng sống.

Giữa dòng chảy của xã hội hiện đại, khi đôi lúc xuất hiện những biểu hiện của lối sống thực dụng, ích kỷ, đặt giá trị vật chất và lợi ích cá nhân lên trên hết, thì tấm gương của ông như một hồi chuông thức tỉnh tâm thức. Bởi một dân tộc muốn vươn mình phát triển bền vững không thể chỉ dựa vào tri thức khô khan; dân tộc ấy cần có những con người biết dùng tri thức làm đòn bẩy để phụng sự nhân dân và Tổ quốc.

Câu chuyện về người thầy thuốc vĩ đại giữa đại ngàn chiến khu chính là lời nhắn nhủ thiêng liêng gửi đến thế hệ trẻ ngày nay:

• Lòng yêu nước không chỉ nằm ở nơi chiến hào, mà hiển hiện ngay trong tinh thần trách nhiệm với công việc.

Đó chính là cách chúng ta tiếp nối trọn vẹn và xứng đáng nhất lý tưởng của các thế hệ cha anh — những người đã hóa thân vào lòng đất mẹ vì một Việt Nam độc lập, tự chủ và phồn vinh.