NGƯỜI THẦY THUỐC HẾT LÒNG VÌ NHÂN DÂN

Trong lịch sử cách mạng Việt Nam, có những con người đã dành cả cuộc đời mình cho một lý tưởng lớn: độc lập cho dân tộc và hạnh phúc của nhân dân. Có người cầm súng ngoài chiến trường, có người làm việc trong những phòng nghiên cứu, có người ngày đêm chữa bệnh cho đồng bào. Nhưng cũng có những con người vừa là thầy thuốc, vừa là chiến sĩ cách mạng, đem tài năng và trí tuệ của mình cống hiến cho đất nước. Bác sĩ Phạm Ngọc Thạch (1909–1968) là một con người như thế.

Phạm Ngọc Thạch sinh năm 1909 tại Quảng Nam. Sinh ra trong một gia đình có truyền thống học tập, ông sớm được tiếp xúc với sách vở và nuôi dưỡng tinh thần ham học. Trong những năm tuổi trẻ, ông lựa chọn con đường y khoa với mong muốn trở thành một người thầy thuốc có thể chữa bệnh cứu người. Sau đó, ông sang Pháp học y và tốt nghiệp bác sĩ y khoa tại Paris năm 1934. Tại đây, ông chuyên nghiên cứu về bệnh lao và các bệnh về phổi – những căn bệnh từng gây ra nhiều đau khổ cho người dân Việt Nam.

Những năm tháng học tập ở Pháp đem lại cho ông kiến thức y học quý giá. Ông được tiếp xúc với những phương pháp nghiên cứu và điều trị tiên tiến của thời bấy giờ. Nhưng càng học, ông càng nghĩ nhiều đến quê hương. Ông hiểu rằng ở Việt Nam, người nghèo vẫn phải đối mặt với bệnh tật mà không có đủ thuốc men, bệnh viện và bác sĩ. Đặc biệt, bệnh lao là một căn bệnh nguy hiểm, phổ biến và để lại nhiều mất mát cho các gia đình.

Trong suy nghĩ của người bác sĩ trẻ, tri thức không thể chỉ phục vụ cho cuộc sống riêng của mình. Học y là để cứu người, và nếu đất nước cần, người thầy thuốc cũng phải biết đặt lợi ích của dân tộc lên trên lợi ích cá nhân.

Sau khi trở về nước, Phạm Ngọc Thạch vừa làm nghề y vừa tham gia các hoạt động yêu nước. Ông sớm nhận ra rằng muốn người dân có một cuộc sống khỏe mạnh, muốn nền y tế được xây dựng, trước hết đất nước phải giành được độc lập.

Năm 1945, khi phong trào cách mạng ở Nam Bộ dâng lên mạnh mẽ, Phạm Ngọc Thạch trở thành một trong những người lãnh đạo Thanh niên Tiền phong. Đây là một tổ chức tập hợp đông đảo thanh niên ở Sài Gòn và Nam Bộ. Trong những ngày tháng lịch sử ấy, ông không còn chỉ đứng trong phòng khám hay bệnh viện. Người bác sĩ khoác lên mình vai trò của một người dẫn đường cho tuổi trẻ.

Tại các cuộc mít tinh, ông kêu gọi thanh niên đoàn kết, rèn luyện và sẵn sàng đứng lên vì độc lập. Những lời kêu gọi ấy nhanh chóng lan rộng. Hàng vạn thanh niên hưởng ứng phong trào.

Ngày 5 tháng 7 năm 1945, tại Vườn Ông Thượng, hàng chục nghìn đoàn viên Thanh niên Tiền phong tổ chức lễ tuyên thệ. Hình ảnh những người trẻ đứng sát bên nhau, cùng giơ tay thề quyết tâm cứu nước đã trở thành một trong những hình ảnh đáng nhớ của phong trào cách mạng ở Sài Gòn trước Cách mạng Tháng Tám.

Đến ngày 19 tháng 8, một cuộc lễ tuyên thệ lớn khác được tổ chức tại Vườn Ông Thượng với sự tham gia của hơn 50.000 đoàn viên. Trong không khí sôi sục của những ngày chuẩn bị giành chính quyền, Phạm Ngọc Thạch công khai đưa Thanh niên Tiền phong đứng vào hàng ngũ Việt Minh và kêu gọi thanh niên sẵn sàng hành động.

Rồi Cách mạng Tháng Tám bùng lên.

Ngày 25 tháng 8 năm 1945, Sài Gòn tràn ngập cờ đỏ sao vàng. Hàng vạn người dân xuống đường. Những con phố vốn quen thuộc bỗng trở thành dòng người khổng lồ mang theo khát vọng độc lập.

Trong cuộc mít tinh lớn của nhân dân Sài Gòn, Phạm Ngọc Thạch có mặt giữa dòng người. Người bác sĩ ngày nào giờ đây trở thành một trong những người góp phần công bố chính quyền cách mạng ở Nam Bộ.

Nhưng đối với ông, cách mạng không chỉ là giành chính quyền.

Độc lập phải đi cùng với cuộc sống tốt đẹp của nhân dân.

Và một trong những điều quan trọng nhất của cuộc sống chính là sức khỏe.

Sau Cách mạng Tháng Tám, đất nước bước vào những năm tháng vô cùng khó khăn. Chiến tranh xảy ra, thuốc men thiếu thốn, bệnh viện nghèo nàn, số lượng bác sĩ rất ít. Ở nhiều nơi, người dân không có điều kiện tiếp cận với dịch vụ y tế.

Trong hoàn cảnh ấy, Phạm Ngọc Thạch dành tâm huyết xây dựng nền y tế cách mạng.

Ông quan niệm rằng y tế phải hướng về nhân dân. Người nghèo phải được chữa bệnh. Người dân ở vùng sâu, vùng xa cũng phải được chăm sóc. Không thể chỉ đợi người bệnh tìm đến bệnh viện, mà ngành y phải chủ động đến với nhân dân, tuyên truyền phòng bệnh và xây dựng mạng lưới y tế từ cơ sở.

Đó là một tư tưởng tiến bộ trong hoàn cảnh đất nước còn vô cùng thiếu thốn.

Phạm Ngọc Thạch đặc biệt dành nhiều tâm huyết cho cuộc chiến chống bệnh lao. Ông hiểu rằng bệnh lao không thể được giải quyết chỉ bằng việc chữa trị từng bệnh nhân. Muốn đẩy lùi căn bệnh phải có nghiên cứu khoa học, phải phát hiện sớm, điều trị đúng, tuyên truyền phòng bệnh và xây dựng một hệ thống chuyên môn đủ mạnh.

Ông dành nhiều năm nghiên cứu và tổ chức công tác phòng chống lao, đào tạo cán bộ và phát triển ngành lao – bệnh phổi Việt Nam.

Những năm tháng chiến tranh càng làm công việc ấy trở nên gian khổ.

Có những lúc người thầy thuốc phải làm việc trong điều kiện thiếu thốn đến mức không có đủ thuốc men và thiết bị. Nhưng bệnh nhân vẫn cần được chữa trị. Người dân vẫn cần được bảo vệ. Người lính vẫn cần bác sĩ.

Phạm Ngọc Thạch không lùi bước.

Ông cùng đồng nghiệp xây dựng mạng lưới y tế phục vụ kháng chiến, vừa chữa bệnh, vừa phòng bệnh, vừa đào tạo đội ngũ cán bộ y tế.

Ông hiểu rằng một nền y tế muốn tồn tại lâu dài không thể chỉ dựa vào một vài bác sĩ giỏi. Phải có cả một thế hệ thầy thuốc.

Vì vậy, ông đặc biệt coi trọng công tác đào tạo.

Đối với Phạm Ngọc Thạch, một người bác sĩ phải giỏi chuyên môn nhưng chưa đủ. Người thầy thuốc còn phải có lòng thương người, biết đặt mình vào hoàn cảnh của bệnh nhân và hiểu rằng phía trước mình không phải là một “ca bệnh”, mà là một con người đang đau đớn và cần được giúp đỡ.

Y đức vì thế luôn là điều ông coi trọng.

Một người thầy thuốc có thể cứu một người bệnh.

Nhưng một người thầy thuốc biết đào tạo những thế hệ kế tiếp có thể giúp cứu hàng vạn, hàng triệu người.

Đó cũng là cách Phạm Ngọc Thạch nhìn về tương lai của nền y tế Việt Nam.

Trong những năm tháng đất nước chiến tranh, ông vừa đảm nhiệm công việc chuyên môn, vừa tham gia công tác lãnh đạo, tổ chức và xây dựng ngành y tế. Công việc của ông trải rộng từ nghiên cứu bệnh lao, xây dựng hệ thống phòng chống bệnh, đào tạo cán bộ đến hoạch định đường hướng phát triển y tế.

Nhưng dù ở cương vị nào, ông vẫn giữ hình ảnh của một người thầy thuốc.

Đối với ông, phục vụ nhân dân chính là mục tiêu cuối cùng của ngành y.

Năm 1968, giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ đang diễn ra ác liệt, bác sĩ Phạm Ngọc Thạch qua đời.

Ông ra đi khi đất nước vẫn còn chiến tranh, khi những công việc mà ông theo đuổi vẫn còn dang dở.

Nhưng những gì ông để lại đã trở thành một phần quan trọng của nền y tế Việt Nam.

Tên tuổi Phạm Ngọc Thạch gắn liền với ngành lao và bệnh phổi. Sau này, một bệnh viện chuyên khoa lớn ở Thành phố Hồ Chí Minh mang tên ông – Bệnh viện Phạm Ngọc Thạch. Một trường đại học y khoa cũng mang tên ông – Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch.

Những cái tên ấy không chỉ để tưởng nhớ một người đã khuất.

Đó còn là sự nhắc nhở đối với những thế hệ thầy thuốc sau này về con đường mà ông đã lựa chọn.

Con đường của một người bác sĩ không chỉ có bệnh viện và phòng khám.

Đó còn là con đường của trách nhiệm với cộng đồng.

Con đường của lòng nhân ái.

Con đường của tri thức gắn với cuộc sống.

Nhìn lại cuộc đời Phạm Ngọc Thạch, ta thấy trong ông có nhiều hình ảnh tưởng như khác nhau: một bác sĩ chuyên ngành lao và bệnh phổi, một nhà nghiên cứu, một nhà hoạt động cách mạng, một người lãnh đạo thanh niên, một người xây dựng nền y tế và một người thầy của nhiều thế hệ thầy thuốc.

Nhưng tất cả những vai trò ấy đều hướng về một mục tiêu duy nhất: phục vụ nhân dân.

Nếu những người lính chiến đấu để bảo vệ từng tấc đất, thì những người thầy thuốc chiến đấu để bảo vệ sự sống.

Nếu chiến trường có tiếng súng, thì trong bệnh viện có tiếng thở của những bệnh nhân đang giành giật sự sống.

Và Phạm Ngọc Thạch đã chọn đứng ở mặt trận ấy.

Ông đã dùng kiến thức y khoa để chống lại bệnh tật, dùng lòng yêu nước để tham gia cách mạng và dùng cả cuộc đời mình để xây dựng một nền y tế hướng về nhân dân.

Có lẽ điều khiến người ta nhớ nhất về Phạm Ngọc Thạch không chỉ là những chức vụ ông từng đảm nhiệm hay những công trình y học ông để lại.

Đó là một quan niệm giản dị nhưng sâu sắc:

Người thầy thuốc phải biết thương người, phải có trách nhiệm với người bệnh và phải đem tri thức của mình phục vụ cộng đồng.

Cuộc đời Phạm Ngọc Thạch đã khép lại từ năm 1968, nhưng con đường ông đi vẫn tiếp tục được những thế hệ thầy thuốc Việt Nam bước tiếp.

Mỗi bệnh nhân được cứu chữa, mỗi cán bộ y tế được đào tạo, mỗi nỗ lực phòng chống bệnh tật trong cộng đồng đều là một phần của sứ mệnh mà ông từng theo đuổi.

Từ một người thanh niên học y ở Paris đến một bác sĩ đứng giữa những ngày tháng lịch sử của Sài Gòn, rồi trở thành một trong những người đặt nền móng cho nền y tế cách mạng Việt Nam, Phạm Ngọc Thạch đã dành cả cuộc đời cho hai chữ “nhân dân”.

Và có lẽ, đó chính là câu chuyện đẹp nhất về ông – câu chuyện của một người thầy thuốc đã biến tình yêu quê hương, lòng nhân ái và tri thức y khoa thành một cuộc đời cống hiến.