Người thi sĩ bước vào những ngày mùa Thu lịch sử

Mỗi dân tộc đều có những thời khắc mà lịch sử chuyển động với tốc độ đặc biệt. Mùa Thu năm 1945 là một thời khắc như thế đối với dân tộc Việt Nam. Sau nhiều năm đấu tranh, thời cơ giành chính quyền đã đến. Trong những ngày lịch sử ấy, tại Tân Trào, nhiều đại biểu đại diện cho các tầng lớp nhân dân đã họp bàn về tương lai đất nước. Trong số những người có mặt có một nhà thơ trẻ đến từ Hà Tĩnh: Cù Huy Cận.

Trước khi đến với cách mạng, Huy Cận đã được biết đến trong đời sống văn học. Tập Lửa thiêng xuất bản năm 1940 giúp ông trở thành một trong những gương mặt nổi bật của phong trào Thơ Mới. Nhưng Huy Cận không chỉ sống trong thế giới của văn chương. Từ đầu năm 1942, ông đã tham gia hoạt động bí mật, tham gia phong trào yêu nước và Mặt trận Việt Minh. Sự chuyển hướng ấy đã đưa ông đến với những ngày tháng quyết định của lịch sử dân tộc.

Cuối tháng 7 và đầu tháng 8 năm 1945, Quốc dân Đại hội được tổ chức tại Tân Trào. Đây là một sự kiện có ý nghĩa quan trọng trong tiến trình chuẩn bị cho cuộc Tổng khởi nghĩa. Huy Cận tham dự đại hội và được bầu vào Ủy ban Dân tộc giải phóng toàn quốc – tổ chức sau đó trở thành Chính phủ lâm thời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Có lẽ đối với một người làm thơ, Tân Trào không chỉ là một địa danh. Đó là nơi lịch sử và lý tưởng gặp nhau. Người thi sĩ từng viết về những nỗi buồn của con người trước không gian mênh mông giờ đây đứng trước một không gian khác: không gian của cuộc cách mạng đang mở ra một tương lai mới cho cả dân tộc.

Điều đáng chú ý là Huy Cận đến với cách mạng khi ông đã là một trí thức có vị trí nhất định trong đời sống văn học. Con đường phía trước của ông không phải là sự từ bỏ văn chương, mà là sự thay đổi trong cách nhìn về cuộc đời. Cách mạng đã đưa ông từ những suy tư cá nhân đến với những vấn đề chung của dân tộc.

Trong những ngày chuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa, hàng triệu người Việt Nam đã góp phần theo những cách khác nhau. Có người cầm vũ khí, có người làm công tác tuyên truyền, có người vận động quần chúng, có người tham gia tổ chức chính quyền mới. Huy Cận thuộc lớp trí thức tham gia trực tiếp vào bộ máy cách mạng đang hình thành.

Việc được bầu vào Ủy ban Dân tộc giải phóng toàn quốc là một dấu mốc quan trọng trong cuộc đời ông. Từ đây, trách nhiệm của Huy Cận không còn giới hạn trong phạm vi của một người sáng tác. Ông đã trở thành một thành viên của tổ chức gánh vác nhiệm vụ chuẩn bị cho sự ra đời của một nhà nước mới.

Nhìn từ quê hương Hà Tĩnh, câu chuyện của Huy Cận cũng có ý nghĩa đặc biệt. Hà Tĩnh là vùng đất có truyền thống đấu tranh mạnh mẽ. Từ Xô viết Nghệ - Tĩnh đến Cách mạng Tháng Tám, nhân dân địa phương đã tham gia tích cực vào phong trào giải phóng dân tộc; Hà Tĩnh cũng là một trong những địa phương giành chính quyền sớm trong năm 1945.

Trong bối cảnh chung ấy, sự có mặt của người con Hà Tĩnh Cù Huy Cận tại Tân Trào là một dấu ấn đẹp. Ông không chỉ mang đến đó tri thức và uy tín của một nhà thơ trẻ, mà còn mang theo tinh thần của một thế hệ trí thức sẵn sàng đặt tài năng của mình trong dòng chảy của cuộc đấu tranh vì độc lập dân tộc.

Sau Quốc dân Đại hội, lịch sử tiếp tục chuyển động nhanh chóng. Cuộc Tổng khởi nghĩa giành thắng lợi, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời. Huy Cận được giao đảm nhiệm những trọng trách trong chính quyền cách mạng.

Nhưng nếu phải chọn một hình ảnh để nhớ về ông trong những ngày mùa Thu năm 1945, có lẽ đó là hình ảnh một người thi sĩ đã rời khỏi không gian riêng của thơ ca để bước vào quảng trường rộng lớn của lịch sử.

“Thời hoa lửa” không chỉ được tạo nên bởi những người trực tiếp cầm súng. Nó còn được tạo nên bởi những trí thức biết lựa chọn đứng về phía dân tộc khi lịch sử gọi tên. Cù Huy Cận là một trong những người như vậy.

Từ Tân Trào, con đường của ông tiếp tục đi qua nhiều sự kiện lớn. Nhưng dấu mốc mùa Thu năm 1945 mãi là một điểm đặc biệt: nơi một nhà thơ Huy Cận trở thành người cán bộ Cù Huy Cận, cùng thế hệ của mình bước vào hành trình xây dựng một đất nước độc lập.