Người thiếu niên bên dòng sông Mã

Vào những năm tháng chiến tranh chống Mỹ cứu nước ác liệt, có một ngôi làng nhỏ nằm bình yên bên hạ lưu dòng sông Mã. Đó là làng Ngữ Trung, thuộc xã Quảng Trung, huyện Quảng Xương, tỉnh Thanh Hóa. Nơi đây là quê hương của Nguyễn Bá Ngọc, một cậu học trò lớp 4 trường làng, tính tình hiền lành, chăm học và luôn hết lòng yêu thương mọi người.

Ngày 4 tháng 4 năm 1965 định mệnh ấy bắt đầu bằng một buổi sáng ngột ngạt. Bố mẹ Ngọc đã ra đồng từ sớm. Ở nhà chỉ có Ngọc và các em nhỏ. Bỗng nhiên, bầu trời rung chuyển bởi tiếng gầm rú xé tai của những chiếc máy bay phản lực Mỹ. Tiếng còi báo động vang lên dồn dập. Không một chút hoảng loạn, Ngọc nhanh nhẹn bế, dắt các em của mình xuống căn hầm chữ A vững chãi ngoài vườn.

Vừa lúc nắp hầm vừa đóng lại thì những tiếng nổ chát chúa vang lên liên tiếp. Bom rơi đạn lạc dội xuống mặt đất, khói bụi mù mịt cả một vùng. Ở trong hầm, Ngọc bỗng nghe thấy tiếng khóc thét xé lòng phát ra từ phía nhà khói của gia đình xóm giềng khốn khổ — nhà của Khương.

Ngọc biết rõ, lúc này bố mẹ Khương cũng đi làm vắng, ở nhà chỉ có Khương và hai đứa em nhỏ dại là Toản và Gái. Tiếng khóc ấy mỗi lúc một yếu ớt xen lẫn tiếng nổ của bom bi. Không một giây chần chừ, Ngọc nói gấp với các em: “Các em ở yên đây, anh sang cứu mấy đứa bên nhà anh Khương!”.

Mặc kệ trận mưa bom bão đạn đang cày xới mặt đất, mặc kệ những mảnh gang sắc lẹm găm đầy trời, Ngọc lao ra khỏi hầm. Cậu chạy như bay sang nhà hàng xóm. Một cảnh tượng kinh hoàng hiện ra trước mắt: Ngôi nhà đổ sập, Khương bị thương nặng đang nằm bất động trên vũng máu, còn hai bé Toản và Gái đang khóc thét vì hoảng sợ, không biết trốn vào đâu.

Ngọc lao tới, không kịp nghĩ suy, cậu liền ôm chặt lấy Toản và Gái, dùng chính tấm thân nhỏ bé của mình làm lá chắn sống che chở cho hai em. Cậu dìu, kéo hai em từng mét một dưới làn đạn bò về phía căn hầm trú ẩn an toàn nhất gần đó.

Khi hai đứa trẻ đã yên vị trong lòng hầm an toàn, Ngọc mới kịp thở phào. Nhưng ngay chính khoảnh khắc ấy, Ngọc cảm thấy một cơn đau nhói, buốt tận tâm can ở phía sau lưng. Một mảnh bom bi tinh quái đã găm sâu vào ngực cậu tự lúc nào. Máu đỏ loang lổ nhuộm đẫm chiếc áo học trò. Ngọc lả đi nhưng đôi môi vẫn mỉm cười vì biết các em đã được an toàn.

Ngọc được dân làng và các chú bộ đội kịp thời đưa đi cấp cứu ở bệnh viện tuyến huyện. Dù được các y bác sĩ hết lòng cứu chữa, nhưng do vết thương quá nặng và mất máu quá nhiều, người chiến sĩ thiếu niên ấy đã trút hơi thở cuối cùng vào lúc 2 giờ sáng ngày 5 tháng 4 năm 1965, khi vừa tròn 14 tuổi.

Nguyễn Bá Ngọc ra đi khi tuổi đời còn rất xanh, khi trang sách học trò còn dang dở. Nhưng hành động "vị phóng thân" — lấy thân mình che chở cho các em nhỏ — đã trở thành một biểu tượng bất tử của lòng dũng cảm, tình yêu thương con người của thế hệ thiếu nhi Việt Nam thời kỳ chống Mỹ. Tên anh đã hóa thành tên trường, tên đường, sống mãi trong những lời ca tiếng hát đi cùng năm tháng.