Người thợ cơ khí làm những quả lựu đạn đầu tiên

Ngô Gia Khảm sinh năm 1912 tại Tam Sơn, Từ Sơn, Bắc Ninh. Trước Cách mạng Tháng Tám, ông từng làm nghề cơ khí, sửa khóa, cân, dao và một số bộ phận súng. Chính những kỹ năng rất thực tế ấy khiến ông được giao một nhiệm vụ mà lúc đầu bản thân cũng chưa từng làm: chế tạo lựu đạn và thuốc nổ phục vụ lực lượng cách mạng.

Điều khó nhất là gần như không có điều kiện kỹ thuật. Những người trong xưởng phải tự tìm nguyên liệu, tự làm dụng cụ, vừa làm vừa thử. Có lúc họ tận dụng thùng dầu làm lò đúc, dùng những dụng cụ thô sơ để nghiền và trộn vật liệu. Máy móc trong xưởng chỉ có vài thiết bị đơn giản.

Quả lựu đạn đầu tiên được chế tạo trong điều kiện ấy đã được đưa vào sử dụng trong chiến đấu. Từ kết quả ban đầu, xưởng tiếp tục sản xuất thêm vũ khí phục vụ bộ đội.

Công việc với thuốc nổ luôn đi kèm nguy hiểm. Trong một lần thử nghiệm, tai nạn xảy ra khiến Ngô Gia Khảm bị bỏng rất nặng. Đồng đội từng nghĩ ông khó có thể sống sót. Sau khi điều trị, cơ thể ông để lại thương tật, nhưng Ngô Gia Khảm vẫn xin trở lại công tác.

Từ năm 1948 đến 1950, ông cùng đồng đội tiếp tục xây dựng các xưởng hóa chất, nghiên cứu cách sản xuất thuốc nổ và đào tạo công nhân quân giới. Nhiều sáng kiến được áp dụng để khắc phục tình trạng thiếu nguyên liệu và máy móc trong những năm đầu của cuộc kháng chiến.

Năm 1952, tại Đại hội Anh hùng và Chiến sĩ thi đua toàn quốc, Ngô Gia Khảm được tuyên dương Anh hùng Lao động.

Ngày nay, tại Bảo tàng Hậu cần Quân đội vẫn còn lưu giữ chiếc thuyền sắt mà ông từng sử dụng trong quá trình nghiên cứu và pha chế vật liệu làm thuốc nổ. Nhìn hiện vật ấy, khó hình dung rằng những cơ sở đầu tiên của ngành quân giới đã bắt đầu trong những điều kiện đơn sơ như vậy.

Không phòng thí nghiệm hiện đại, không dây chuyền sản xuất lớn. Chỉ có một nhóm người thợ vừa làm vừa học, trong đó có Ngô Gia Khảm.