Người thợ đan mây tre và giấc mơ xuất khẩu "Linh hồn làng quê"
Tại làng nghề mây tre đan Phú Vinh (Hà Nội), nghệ nhân Nguyễn Văn Tĩnh đang ngồi giữa những bó mây vàng óng và hàng ngàn sợi nan tre mảnh dẻ. Đôi bàn tay của ông, vốn đã chai sạn vì hàng chục năm cầm dao chuốt nan, nay đang thoăn thoắt đan cài để tạo nên một bức tranh chân dung bằng mây tinh xảo. Ông Tĩnh kể rằng, mây tre đan không chỉ là một nghề thủ công, mà là nghệ thuật của sự kiên nhẫn và lòng thấu cảm với thiên nhiên. Sợi mây vốn mềm mại nhưng dẻo dai, sợi tre vốn cứng cỏi nhưng thanh thoát; khi hòa quyện vào nhau dưới bàn tay người thợ, chúng tạo nên những vật dụng vừa bền bỉ vừa mang vẻ đẹp thoát tục.
Ông Tĩnh nhớ lại những ngày đất nước còn nghèo, chiếc rổ, chiếc rá hay cái thúng bằng tre là vật bất ly thân trong mỗi gia đình nông dân Việt Nam. "Ngày xưa, người ta đan để dùng, nên chỉ cần bền. Nay mình đan để xuất khẩu, để làm nghệ thuật, nên phải có hồn," ông tâm sự. Ông đã dành nhiều năm để nghiên cứu cách xử lý mây tre sao cho không bị mối mọt mà vẫn giữ được màu sắc tự nhiên, không cần dùng đến hóa chất độc hại. Ông đã sáng tạo ra những kỹ thuật đan mới, có thể tạo ra những hình khối không gian phức tạp, từ những chiếc đèn trang trí mang phong cách hiện đại đến những bức tranh phong cảnh Việt Nam sống động.
Vào những năm 90, khi hàng nhựa công nghiệp tràn ngập thị trường, làng nghề Phú Vinh có lúc tưởng như lụi tàn. Nhưng ông Tĩnh cùng những người thợ tâm huyết đã quyết định tìm con đường mới: đưa mây tre Việt Nam ra thế giới. Ông đã mang sản phẩm đi triển lãm tại Đức, Nhật, Pháp và khiến bạn bè quốc tế kinh ngạc khi thấy những sợi cỏ cây đơn sơ lại có thể trở thành những tác phẩm mỹ nghệ sang trọng. Với ông, mỗi sản phẩm mây tre là một phần của "linh hồn làng quê" được gửi đi muôn phương. Đó là hơi thở của lũy tre làng, là sự tần tảo của người nông dân và là trí tuệ của người thợ biết biến cái bình thường thành cái phi thường.
Ông Tĩnh là chứng nhân cho sự thích nghi và vươn mình của làng nghề truyền thống trong kỷ nguyên hội nhập. Ông không chỉ giữ nghề cho riêng mình mà còn mở lớp truyền dạy cho thanh niên trong làng và cả những người khuyết tật, giúp họ tìm thấy niềm vui và sinh kế từ những sợi mây, sợi tre. Ông quan niệm rằng, đan mây tre cũng là cách rèn luyện nhân cách: phải tỉ mỉ, không được nôn nóng và luôn phải giữ cho cái tâm trong sáng thì sản phẩm mới đẹp. Sự bền bỉ của ông là minh chứng cho việc văn hóa bản địa, nếu được đầu tư bằng trí tuệ và tình yêu, sẽ luôn có sức sống mãnh liệt và trở thành niềm tự hào của dân tộc trên trường quốc tế.
