Người thợ đẩy xe than trở thành Bí thư Xứ ủy Nam Kỳ đầu tiên

Ngô Gia Tự sinh ngày 3 tháng 12 năm 1908 tại làng Tam Sơn, phủ Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh, trong một gia đình có truyền thống Nho học. Năm 1927, ông tham gia lớp huấn luyện chính trị do Nguyễn Ái Quốc tổ chức tại Quảng Châu, Trung Quốc. Tháng 3 năm 1929, ông cùng 6 đồng chí khác trong Kỳ bộ Bắc Kỳ của Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội họp tại số nhà 5D phố Hàm Long, Hà Nội, lập nên chi bộ cộng sản đầu tiên ở Việt Nam. Đến tháng 6 năm 1929, Đông Dương Cộng sản Đảng chính thức thành lập, ông được bầu là một trong bảy Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương lâm thời.

Cuối tháng 7 năm 1929, Trung ương cử ông vào Nam Kỳ để vận động các chi bộ Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội chuyển sang Đông Dương Cộng sản Đảng. Để gần gũi với công nhân, ông trực tiếp thực hiện chủ trương "vô sản hóa" của Đảng, làm phu đẩy xe than, làm công nhân khuân vác tại Sài Gòn, sống tại các khu lao động nghèo vùng Thị Nghè. Ngày 24 tháng 2 năm 1930, tại Hội nghị thống nhất các tổ chức cộng sản ở Nam Kỳ, ông được bầu làm Bí thư Xứ ủy lâm thời Nam Kỳ.

Dưới sự lãnh đạo của ông, Đảng bộ Nam Kỳ chọn nhà máy Ba Son, đồn điền Phú Riềng, xã Vĩnh Kim làm cơ sở phát triển cách mạng, góp phần đưa phong trào công nhân miền Nam chuyển từ mục tiêu kinh tế sang mục tiêu chính trị. Đến cuối năm 1930, ông bị thực dân Pháp bắt giữ tại Sài Gòn, mở đầu cho những năm tháng tù đày sau đó của người cán bộ trẻ tuổi này, khép lại giai đoạn hoạt động công khai đầy sôi nổi trên cương vị người đứng đầu Đảng bộ Nam Kỳ.