Người thợ dệt gấm và giấc mơ phục dựng Long bào
Tại làng lụa Vạn Phúc, nghệ nhân Nguyễn Hữu Chỉnh vẫn hằng ngày miệt mài bên chiếc khung cửi cổ cao gần hai tầng nhà. Công việc của ông không phải là dệt lụa thông thường, mà là dệt gấm – loại vải thượng hạng nhất, vốn chỉ dành cho vua chúa và quý tộc ngày xưa. Gấm khác với lụa ở chỗ hoa văn được dệt trực tiếp vào thớ vải từ khi còn trên khung cửi, tạo nên những mảng màu nổi, rực rỡ và sang trọng như những bức thêu tay thần diệu.
Ông Chỉnh kể về hành trình "khổ hạnh" để phục dựng lại kỹ thuật dệt gấm hoa hồng, gấm rồng phượng vốn đã bị mai mọt. Khung cửi dệt gấm phức tạp hơn nhiều so với dệt lụa, đòi hỏi hai người cùng phối hợp nhịp nhàng: một người ngồi trên cao "nhấc sợi", một người ngồi dưới "phi thoi". Chỉ cần một sợi chỉ màu đi chệch nhịp, hoa văn sẽ bị biến dạng ngay lập tức. Ông đã dành hàng năm trời để nghiên cứu những mảnh vải gấm cũ từ thời Nguyễn, phân tích cách đi chỉ, cách phối màu lục, điều, thanh, vàng để tìm lại công thức dệt cổ. "Ngày xưa, dệt một mét gấm có khi mất cả tháng trời, người thợ phải tĩnh tâm như người đi tu," ông Chỉnh nhớ lại.
Vào những năm đất nước mới mở cửa, khi tơ lụa công nghiệp tràn ngập, gấm của ông Chỉnh vẫn đứng vững bởi độ tinh xảo và bền màu. Ông đã tham gia vào dự án phục chế trang phục cung đình cho các bảo tàng, nơi ông đã tái hiện lại chiếc Long bào của hoàng đế với những họa tiết rồng mây uy nghi. Với ông, mỗi tấm gấm không chỉ là một mặt hàng, mà là một bức thông điệp từ quá khứ gửi đến tương lai. Màu ngũ sắc trên gấm đại diện cho ngũ hành, tượng trưng cho sự vận hành của vũ trụ và khát vọng về một đời sống sung túc, thái hòa.
Ông Chỉnh là chứng nhân cho sự kiêu hãnh của văn hóa Việt. Ông muốn chứng minh rằng người Việt có một nền văn minh dệt may rực rỡ không thua kém bất cứ quốc gia nào trên thế giới. Nhìn những tấm gấm óng ánh dưới ánh mặt trời, người ta thấy ở đó mồ hôi, nước mắt và cả một đời người tận hiến cho những sợi tơ. Sự bền bỉ của ông Chỉnh là ngọn lửa giữ cho làng nghề không bị nguội lạnh, khẳng định rằng những giá trị xa hoa, tinh tế của cha ông vẫn luôn có chỗ đứng trong đời sống đương đại, nếu chúng ta biết trân trọng và đặt vào đó tình yêu vô điều kiện.
