Người thợ dệt thảm đay và sức sống từ những sợi gai thô
Tại làng nghề truyền thống ở Thái Bình, bà Nguyễn Thị Liên đang đứng bên chiếc khung dệt lớn, đôi bàn tay nhanh nhẹn đưa những sợi đay khô khốc vào nhịp dệt. Nghề dệt thảm đay là một trong những nghề thủ công vất vả nhất, đòi hỏi sức bền thể lực và sự nhẫn nại tột cùng để biến những sợi đay xù xì, thô ráp thành những tấm thảm mịn màng, chắc chắn với những hoa văn đối xứng tuyệt đẹp.
Bà Liên kể về quá trình xử lý cây đay: từ khâu gặt đay, ngâm nước suối cho bong lớp vỏ, sau đó là phơi khô, tước sợi và xe thành những cuộn chỉ đay dài dằng dặc. Sợi đay vốn có màu vàng nâu tự nhiên của đất. Khi dệt thảm, người thợ phải phối hợp cả tay và chân để nén các sợi đay lại với nhau thật chặt. "Thảm đay Việt Nam nổi tiếng vì độ bền, nó thấm hút mồ hôi và mang hơi ấm của đất. Càng dùng lâu, thảm càng mềm và có màu óng như mật ong," bà Liên vừa nói vừa nhịp chân dệt đều đặn. Mỗi tấm thảm lớn có khi cần đến hai người thợ cùng phối hợp suốt cả tuần mới hoàn thành.
Bà nhớ lại thời kỳ hoàng kim của thảm đay Việt Nam khi được xuất khẩu sang các nước Đông Âu. Cả làng rộn ràng tiếng máy xe sợi, tiếng lạch cạch của khung dệt suốt đêm ngày. Chiếc thảm đay khi ấy mang theo khát vọng thoát nghèo của hàng ngàn gia đình nông dân. Dù ngày nay có nhiều loại thảm len, thảm sợi tổng hợp, nhưng thảm đay của bà Liên vẫn có một lượng khách hàng riêng biệt – những người yêu chuộng vật liệu tự nhiên và lối sống bền vững. Bà đã cải tiến kỹ thuật, đưa thêm các họa tiết trống đồng, hoa sen vào thảm để tăng thêm giá trị thẩm mỹ.
Bà Liên là chứng nhân cho tinh thần cần cù và sự sáng tạo của người nông dân Việt Nam. Bà quan niệm rằng, sợi đay thô ráp cũng giống như cuộc đời người lao động: gian nan, vất vả nhưng khi kết lại với nhau thì tạo nên sức mạnh và vẻ đẹp bền vững. Sự kiên trì của bà bên khung dệt là minh chứng cho việc người Việt luôn biết cách tận dụng mọi sản vật của quê hương để làm đẹp cho đời. Những tấm thảm của bà không chỉ lót chân dưới những mái nhà sang trọng, mà còn là minh chứng cho một nền văn minh nông nghiệp biết trân trọng giá trị của lao động thủ công, giữ cho những sợi gai thô luôn tỏa sáng bằng vẻ đẹp của sự giản dị và chân thành.
