Người thợ điện bên cầu Công Lý
Có những cái tên đi vào lịch sử không phải bởi họ từng giữ một chức vụ lớn, mà bởi trong một khoảnh khắc đặc biệt của đất nước, họ đã lựa chọn đứng về phía Tổ quốc bằng tất cả niềm tin và tuổi trẻ của mình.
Nguyễn Văn Trỗi là một người như thế.
Anh sinh năm 1940 tại Quảng Nam, trong một gia đình lao động. Khi đất nước bị chia cắt, cuộc chiến tranh ngày càng khốc liệt, Nguyễn Văn Trỗi vào Sài Gòn làm nghề thợ điện. Công việc của một người thợ điện vốn bình thường: sửa chữa, lắp đặt, kiếm sống giữa một thành phố đang biến động từng ngày. Nhưng phía sau cuộc sống của người công nhân trẻ ấy là một người thanh niên đã lựa chọn con đường hoạt động cách mạng.
Năm 1964, khi chiến tranh đang diễn ra ác liệt, Nguyễn Văn Trỗi được giao nhiệm vụ đặt mìn tại cầu Công Lý ở Sài Gòn nhằm thực hiện kế hoạch nhằm vào đoàn xe chở Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara trong chuyến thăm miền Nam Việt Nam.
Kế hoạch không thành.
Nguyễn Văn Trỗi bị bắt.
Từ một người thợ điện vô danh, anh trở thành người tù cách mạng. Những ngày bị giam giữ là những ngày thử thách khắc nghiệt. Người thanh niên mới ngoài hai mươi tuổi đứng trước sự sống và cái chết, nhưng không từ bỏ lập trường.
Điều khiến hình ảnh Nguyễn Văn Trỗi trở thành một biểu tượng không chỉ nằm ở hành động của anh mà còn ở thái độ trước cái chết.
Ngày 15/10/1964, Nguyễn Văn Trỗi bị xử bắn tại khám Chí Hòa, Sài Gòn. Những hình ảnh và câu nói của anh trước giờ phút cuối đã trở thành một phần ký ức của nhiều thế hệ.
Anh ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ.
Nếu chỉ nhìn Nguyễn Văn Trỗi qua một cái tên trong sách giáo khoa, người ta dễ quên rằng trước khi trở thành một biểu tượng, anh cũng từng là một người thanh niên bình thường: có gia đình, có công việc, có những dự định riêng cho cuộc đời.
Chính vì thế, câu chuyện Nguyễn Văn Trỗi có sức lay động đặc biệt.
Chiến tranh thường được kể bằng những con số: bao nhiêu trận đánh, bao nhiêu đơn vị, bao nhiêu vũ khí. Nhưng phía sau mỗi con số là một con người. Một người từng có tuổi trẻ. Một người từng có những ngày lao động bình dị. Một người từng nghĩ đến tương lai.
Nguyễn Văn Trỗi đã không có một tương lai bình thường.
Nhưng sự hy sinh của anh trở thành lời nhắc nhở về một thế hệ thanh niên đã đặt vận mệnh của đất nước lên trên cuộc sống riêng.
Nửa thế kỷ đã trôi qua. Cầu Công Lý hôm nay không còn là nơi của những trận đánh năm xưa. Thành phố đã đổi thay. Những con đường từng chứng kiến chiến tranh nay đầy những dòng xe và nhịp sống mới.
Có thể người trẻ hôm nay không còn hình dung được thành phố ấy đã từng như thế nào.
Nhưng lịch sử không cần người trẻ phải sống lại chiến tranh.
Điều lịch sử cần là họ hiểu vì sao những người như Nguyễn Văn Trỗi đã lựa chọn như vậy, hiểu giá trị của độc lập, hòa bình và biết trân trọng cuộc sống mà mình đang có.
Nguyễn Văn Trỗi ra đi ở tuổi hai mươi bốn.
Một tuổi đời rất ngắn.
Nhưng từ tuổi trẻ ấy, một thông điệp còn ở lại rất lâu: khi Tổ quốc đứng trước thử thách, trách nhiệm của mỗi con người không thể chỉ được đo bằng tuổi tác hay vị trí, mà bằng điều họ sẵn sàng làm cho đất nước.
