Người thợ điện và những phút cuối cùng ở pháp trường

Nguyễn Văn Trỗi sinh năm 1940 tại Quảng Nam. Anh là một người thợ điện, nhưng trong những năm tháng chiến tranh, cuộc đời của người thanh niên ấy đã rẽ sang một con đường đặc biệt: con đường đấu tranh vì độc lập, thống nhất đất nước.

Năm 1964, Nguyễn Văn Trỗi hoạt động trong lực lượng biệt động vũ trang tại Sài Gòn. Khi biết Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara dự kiến đến miền Nam Việt Nam, anh xin được tham gia kế hoạch đánh vào đoàn xe của phái đoàn Mỹ. Được cấp trên đồng ý, Nguyễn Văn Trỗi cùng đồng đội tiến hành đặt mìn tại cầu Công Lý, nơi đoàn xe dự kiến đi qua.

Kế hoạch không thành. Trong lúc đang chuẩn bị, Nguyễn Văn Trỗi bị đối phương phát hiện và bắt giữ. Anh bị đưa về giam tại nhà lao Chí Hòa. Những ngày tháng trong tù trở thành những ngày cuối cùng của cuộc đời anh.

Trong thời gian bị giam, Nguyễn Văn Trỗi vẫn giữ liên lạc với gia đình và người vợ trẻ Phan Thị Quyên qua những lá thư. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia hiện còn lưu giữ mười bức thư anh viết từ nhà lao gửi cho vợ và người thân. Những bức thư ấy không chỉ là những kỷ vật của một người lính trước giờ phút hy sinh mà còn cho thấy tình cảm của một người chồng trẻ đối với gia đình giữa hoàn cảnh khắc nghiệt của chiến tranh.

Cuộc hôn nhân của Nguyễn Văn Trỗi và Phan Thị Quyên chỉ kéo dài khoảng sáu tháng. Trong khoảng thời gian ngắn ngủi ấy, họ chưa kịp có một cuộc sống gia đình bình thường. Chiến tranh đã khiến một người phải bước vào nhà tù và một người phải chờ đợi trong lo âu. Sau này, những kỷ vật của họ như chiếc khăn tay, những bức thư và cây đàn măngđôlin được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia. Cây đàn từng thuộc về Nguyễn Văn Trỗi được trao tặng cho bảo tàng vào ngày 14 tháng 10 năm 1967.

Ngày 15 tháng 10 năm 1964, Nguyễn Văn Trỗi bị đưa ra pháp trường ở Sài Gòn và hy sinh khi mới 24 tuổi. Hình ảnh người thanh niên đứng trước giờ phút cuối cùng đã trở thành một trong những hình ảnh được nhắc đến nhiều nhất khi nói về tuổi trẻ Việt Nam trong chiến tranh. Sau khi anh hy sinh, câu chuyện về Nguyễn Văn Trỗi được biết đến rộng rãi không chỉ ở Việt Nam mà còn ở nhiều nước. Nhiều thư từ nước ngoài được gửi tới chia sẻ với người vợ trẻ và bày tỏ sự cảm phục trước sự hy sinh của anh.

Điều khiến câu chuyện về Nguyễn Văn Trỗi còn được nhắc lại đến hôm nay không chỉ nằm ở hành động chiến đấu của anh. Đằng sau hình ảnh một người chiến sĩ quả cảm là một người chồng trẻ, một người con, một người thợ điện có cuộc đời còn rất dài phía trước. Anh đã không có cơ hội sống một cuộc đời bình thường, không có cơ hội cùng người mình yêu xây dựng một gia đình lâu dài.