Người thợ đúc chuông và bí thuật "Lấy tiếng cho đồng"
Tại làng nghề đúc đồng danh tiếng ở Huế, nghệ nhân ưu tú Nguyễn Văn Sính đứng lặng lẽ bên miệng khuôn đất khổng lồ. Ông không chỉ là một thợ đúc, ông là một "nhạc sư" của kim khí. Nghề đúc chuông không giống như đúc tượng hay đồ gia dụng; cái đích cuối cùng của một chiếc đại hồng chung không phải là hình dáng bên ngoài, mà là âm thanh – tiếng chuông phải vang, xa, trầm và có khả năng đánh thức sự tỉnh tại trong lòng người nghe. Để đạt được điều đó, người thợ phải nắm giữ những bí thuật về pha trộn hợp kim và kỹ thuật làm khuôn cực kỳ nghiêm ngặt.
Ông Sính kể rằng, bí quyết lớn nhất nằm ở tỷ lệ đồng ròng và thiếc. "Đồng nhiều quá thì tiếng đục, thiếc nhiều quá thì chuông giòn, dễ nứt. Người thợ giỏi phải cảm nhận được 'độ chín' của đồng chảy trong lò nung," ông Sính vừa nói vừa quan sát dòng kim loại đỏ rực như nham thạch đang tuôn chảy. Đặc biệt, trong truyền thống Việt Nam, khi đúc đại hồng chung cho các ngôi chùa lớn, người dân thường thành kính ném những món đồ trang sức bằng vàng ròng vào lò đúc. Ông Sính giải thích, về mặt khoa học, vàng giúp tiếng chuông ngân lâu hơn và thanh thoát hơn, nhưng về mặt tâm linh, đó là sự hòa quyện tâm nguyện của hàng vạn con người vào một pháp khí của hòa bình.
Ông nhớ lại những năm tháng chiến tranh, nhiều quả chuông cổ đã bị mảnh bom xẻ nát hoặc bị nấu chảy để làm vũ khí. Sau hòa bình, ông đã dành toàn bộ tâm huyết để khôi phục lại tiếng chuông cho các ngôi chùa từ Bắc chí Nam. Mỗi lần dỡ khuôn, khoảnh khắc chiếc dùi gỗ chạm vào thân đồng mới ra lò để thử tiếng là giây phút nín thở của cả làng nghề. Tiếng chuông vang lên giữa thung lũng hay trong lòng phố thị không chỉ là âm nhạc, nó là lời nhắc nhở về sự thức tỉnh, về lòng từ bi và sự trường tồn của văn hóa dân tộc. Ông Sính tin rằng, chiếc chuông là gạch nối giữa cõi thực và cõi hư, và người thợ đúc chuông chính là người xây dựng nhịp cầu bằng âm thanh ấy.
Ông Sính là chứng nhân cho sự tinh túy của kỹ nghệ luyện kim cổ truyền. Ông quan niệm rằng, đúc chuông là một nghi lễ thiêng liêng, đòi hỏi người thợ phải giữ tâm thế trong sạch. Sự kiên trì của ông bên những lò lửa rực cháy là minh chứng cho việc người Việt luôn biết cách dùng những vật liệu cứng cỏi nhất để tạo ra những âm thanh mềm mại nhất, xoa dịu nỗi đau và hướng con người tới cái thiện. Những quả chuông ông đúc ra hôm nay sẽ còn ngân vang hàng thế kỷ nữa, kể về một thời đại mà trí tuệ thủ công của con người đã đạt tới độ thăng hoa, biến kim loại vô tri thành tiếng vọng của linh hồn đất nước.
