Người thợ quân giới giữa lòng Long Khánh

Trong chiến tranh, một đơn vị chiến đấu muốn tồn tại không chỉ cần người cầm súng. Phía sau họ còn có những người làm công tác quân giới, sửa chữa, chế tạo và tìm cách biến những thứ tưởng như bỏ đi thành vũ khí có thể sử dụng trên chiến trường.

Ở Long Khánh, Đội Công binh xưởng hay Đội Quân giới của Thị đội là một lực lượng như vậy. Trong số những người từng làm việc tại đây có ông Trần Văn Phú.

Đội Công binh xưởng Quân giới Thị đội Long Khánh được thành lập vào tháng 3-1970. Nhiệm vụ của đơn vị là chế tạo pháo, lựu đạn, bộc phá rào, mìn chống tăng và nhiều loại vũ khí, phương tiện chiến đấu khác để cung cấp cho du kích, biệt động, trinh sát và lực lượng hoạt động bí mật trong nội ô.

Điều kiện vật chất của một xưởng quân giới giữa chiến trường rất khác với một nhà máy sản xuất vũ khí. Không có dây chuyền hiện đại, không có nguồn nguyên liệu ổn định và càng không thể tùy ý vận chuyển vật tư. Người lính quân giới phải tận dụng những gì có thể tìm thấy trên chiến trường.

Đội quân giới Long Khánh đã thu gom hàng nghìn quả bom, đầu đạn pháo lép của đối phương. Những vật liệu ấy sau khi được xử lý có thể trở thành nguồn nguyên liệu để chế tạo vũ khí.

Trần Văn Phú cùng đồng đội đã nghiên cứu và chế tạo thành công một loại bệ phóng được gọi là “bệ phóng bom bay”. Cách làm này tận dụng đạn pháo lép và những vật liệu thu được từ chiến trường để tạo ra hỏa lực phục vụ các trận đánh.

Điểm quan trọng không chỉ nằm ở việc tạo ra vũ khí mà còn ở cách sử dụng nó. Từ năm 1973, lực lượng quân giới đã chế tạo được kíp nổ hẹn giờ, giúp người bắn bom bay có thể rút khỏi vị trí trước khi đối phương phát hiện.

Điều đó làm thay đổi đáng kể khả năng tác chiến của lực lượng quân giới. Người trực tiếp sử dụng vũ khí không nhất thiết phải ở lại quá lâu tại trận địa, trong khi mục tiêu vẫn có thể bị đánh phá.

Đến ngày 30-3-1975, Đội Quân giới Long Khánh đã góp phần đánh sập hoặc san bằng nhiều đồn bốt như Bảo Vinh A, Bảo Vinh B, Suối Chồn, Bình Lộc và Cầu Tám Thước. Đơn vị cũng sử dụng bom bay để quấy rối sân bay Long Khánh và khu vực trận địa pháo.

Những trận đánh ấy diễn ra ngay trước Chiến dịch Xuân Lộc. Việc phá các vị trí phòng thủ và gây sức ép lên hệ thống đồn bốt xung quanh thị xã góp phần tạo điều kiện cho các lực lượng chủ lực tiến vào chiến dịch.

Trong suốt thời gian từ khi thành lập đến ngày Long Khánh được giải phóng 21-4-1975, Đội Quân giới Long Khánh tham gia hơn 70 trận lớn nhỏ. Báo Đồng Nai ghi nhận đơn vị đã góp phần tiêu diệt và làm bị thương hơn 1.000 lính đối phương, phá hủy nhiều phương tiện, công trình và cơ sở quân sự.

Nhưng phía sau những con số ấy là một công việc ít được nhìn thấy: tháo dỡ, sửa chữa, thử nghiệm, chế tạo và vận chuyển vũ khí trong điều kiện chiến tranh.

Trần Văn Phú sau này kể rằng trong quá trình chuẩn bị cho Chiến dịch Xuân Lộc, nhân dân Long Khánh cũng âm thầm hỗ trợ công việc của quân giới. Có người tháo tôn lợp nhà, tủ sắt, giấu búa, đinh và chuyển các quả pháo, đạn lép vào rừng để làm nguyên liệu chế tạo vũ khí.

Như vậy, phía sau một khẩu súng hay một quả đạn sử dụng trên chiến trường không chỉ có người chế tạo. Đó còn là công sức của cả một mạng lưới người dân và chiến sĩ âm thầm cung cấp nguyên liệu, che giấu, vận chuyển và bảo vệ xưởng quân giới.

Câu chuyện của Trần Văn Phú vì thế là câu chuyện về trí sáng tạo trong chiến tranh. Khi nguồn lực thiếu thốn, những người lính quân giới đã tìm cách tận dụng chính những vật liệu thu được từ chiến trường để tạo ra phương tiện chiến đấu phục vụ đồng đội.

Trong ký ức về Xuân Lộc - Long Khánh năm 1975, những người lính quân giới như Trần Văn Phú là một phần quan trọng của câu chuyện phía sau chiến thắng: không trực tiếp xuất hiện ở tuyến đầu trong mọi trận đánh, nhưng góp phần tạo ra những thứ giúp tuyến đầu có thể chiến đấu.