NGƯỜI THỢ RÌU VÀ NGỌN LỬA NAM ĐỊNH

NGƯỜI THỢ RÌU VÀ NGỌN LỬA NAM ĐỊNH

Trần Văn Lan, người chiến sĩ cốt cán của phong trào công nhân Bắc Kỳ, vốn là một người thợ rìu lành nghề tại xưởng Sở xe lửa Trường Thi (Nghệ An), sau đó chuyển ra làm việc tại Nhà máy Sợi Nam Định. Giai đoạn 1926 - 1928, anh tham gia Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội và nhanh chóng trở thành một cán bộ có uy tín trong phong trào công nhân dệt.

Với đôi bàn tay chai sần vì lao động, Trần Văn Lan không chỉ giỏi nghề mà còn có khả năng thuyết phục, tập hợp quần chúng. Anh thường xuyên tìm đến những xóm thợ nghèo, hòa mình vào cuộc sống của công nhân, lắng nghe những nỗi nhọc nhằn của họ sau những giờ làm việc kéo dài trong nhà máy. Từ những câu chuyện rất đời thường về tiền công ít ỏi, giờ làm kéo dài, điều kiện lao động khắc nghiệt, anh từng bước giúp công nhân nhận ra rằng những khó khăn mà họ phải chịu đựng không phải là số phận, mà bắt nguồn từ chế độ bóc lột của thực dân và giới chủ.

Trong những buổi gặp gỡ bí mật sau giờ tan ca, dưới ánh đèn dầu leo lét trong những căn nhà nhỏ của xóm thợ, Trần Văn Lan kiên trì tuyên truyền những tư tưởng mới. Anh hướng dẫn công nhân biết đoàn kết, biết tổ chức và đấu tranh có mục tiêu, từ những yêu sách thiết thực như tăng lương, giảm giờ làm, cải thiện điều kiện lao động. Điều quan trọng hơn cả là anh gieo vào lòng những người thợ một niềm tin: khi những người lao động biết đồng lòng, họ sẽ tạo nên một sức mạnh mà giới chủ không thể dễ dàng khuất phục.

Nam Định khi ấy là một trong những trung tâm công nghiệp lớn ở Bắc Kỳ, tập trung đông đảo công nhân trong các nhà máy sợi, dệt và các cơ sở công nghiệp khác. Vì vậy, nơi đây cũng trở thành một địa bàn quan trọng để các tổ chức cách mạng gây dựng cơ sở. Trần Văn Lan hiểu rõ điều đó. Anh không nóng vội, mà từng bước xây dựng lực lượng từ những người công nhân tiên tiến, biến tình cảm yêu nước và sự bất bình trước áp bức thành ý thức tổ chức và tinh thần đấu tranh.

Bước sang năm 1929, phong trào cách mạng trong nước có những chuyển biến mạnh mẽ. Các tổ chức cộng sản lần lượt ra đời, mở ra một thời kỳ mới trong lịch sử cách mạng Việt Nam. Khi Đông Dương Cộng sản Đảng được thành lập, Trần Văn Lan trở thành một trong những đảng viên tiên phong, tiếp tục hoạt động trong phong trào công nhân Nam Định. Từ những cuộc vận động nhỏ trong xóm thợ, phong trào ngày càng lan rộng, tạo nên một không khí đấu tranh sôi nổi, góp phần đưa Nam Định trở thành một trong những địa bàn công nghiệp có phong trào công nhân mạnh mẽ trước thềm năm 1930.

Điều đáng quý ở Trần Văn Lan là anh không tách mình khỏi quần chúng. Anh vẫn là người thợ giữa những người thợ, vẫn hiểu từng tiếng máy, từng nhịp ca lao động và từng nỗi lo cơm áo của gia đình công nhân. Chính sự gần gũi ấy khiến lời tuyên truyền của anh không phải những điều xa lạ, mà trở thành tiếng nói xuất phát từ chính cuộc sống của người lao động.

Có những ngày, sau nhiều giờ làm việc mệt nhọc trong nhà máy, anh lại lặng lẽ tìm đến một cơ sở bí mật để trao đổi công việc. Có những lúc tình hình căng thẳng, mật thám tăng cường theo dõi, các cuộc gặp phải thay đổi địa điểm và cách thức liên lạc. Nhưng trước sự kiểm soát gắt gao của chính quyền thực dân, Trần Văn Lan và những người đồng chí của mình vẫn kiên trì giữ liên lạc, bảo vệ cơ sở, gây dựng lực lượng.

Từ một người thợ rìu ở Trường Thi đến người cán bộ có uy tín trong phong trào công nhân Nam Định, con đường của Trần Văn Lan cho thấy một bước chuyển quan trọng của giai cấp công nhân Việt Nam: từ những cuộc đấu tranh tự phát vì quyền lợi trước mắt tiến dần tới đấu tranh có tổ chức và có định hướng cách mạng. Những người công nhân như anh đã góp phần chuẩn bị lực lượng, cơ sở và tinh thần quần chúng cho sự ra đời của Đảng và những cao trào cách mạng sau đó.

Hình ảnh Trần Văn Lan vì thế không chỉ gắn với những nhà máy, những xóm thợ Nam Định, mà còn gợi nhắc về cả một thế hệ công nhân Việt Nam đã trưởng thành trong gian khó. Họ mang trên vai chiếc áo lao động bạc màu, nhưng trong trái tim lại cháy bỏng khát vọng độc lập, tự do. Chính từ những nhà máy, hầm mỏ, bến cảng và xưởng thợ ấy, một lực lượng cách mạng mới từng bước được hình thành, góp phần tạo nên sức mạnh to lớn của phong trào cách mạng Việt Nam trong những năm đầu thế kỷ XX.