Người thợ xe lửa nuôi chí cứu nước

Khi đến tuổi lao động, Nguyễn Văn Đồi được người quen giới thiệu vào học việc tại Nhà máy xe lửa Vân Nam. Môi trường công nghiệp đòi hỏi kỷ luật giờ giấc, sự chính xác và khả năng phối hợp giữa nhiều bộ phận. Sau ba năm chăm chỉ học nghề, ông được nhận làm thợ phụ, từng bước đứng vững bằng đôi tay và sự sáng dạ của mình.

Công việc cơ khí đem lại cho ông nhiều phẩm chất về sau rất hữu ích trong quân sự. Một cỗ máy chỉ vận hành khi từng bộ phận thực hiện đúng chức năng; một đơn vị chiến đấu cũng cần tổ chức, kỷ luật và hiệp đồng. Người thợ phải biết tìm nguyên nhân của sự cố thay vì xử lý qua loa, giống như người chỉ huy phải hiểu bản chất tình huống trước khi ra quyết định.

Ngoài giờ làm, Nguyễn Văn Đồi say mê luyện võ. Ban đầu, ông tin rằng sức khỏe và võ nghệ sẽ giúp mình chiến đấu chống áp bức. Việc rèn luyện tạo cho ông thể lực, phản xạ và sự tự tin, nhưng cũng dạy rằng sức mạnh cá nhân có giới hạn. Một người giỏi võ không thể một mình thay đổi vận mệnh của cả dân tộc nếu thiếu tổ chức và kiến thức quân sự.

Ông vì thế tiếp tục tự học, tìm hiểu lịch sử các phong trào yêu nước và quan sát những biến động chính trị ở Trung Quốc. Thất bại của nhiều cuộc nổi dậy trong nước khiến ông suy nghĩ sâu hơn về đường lối, tổ chức lực lượng và cách tiến hành chiến tranh. Ý chí cứu nước dần chuyển từ nhiệt huyết tự phát thành nhu cầu học tập có phương pháp.