Người thu non sông về một mối

Sau khi Ngô Quyền qua đời năm 944, chính quyền trung ương dần suy yếu. Đất nước rơi vào tình trạng các thế lực địa phương nổi lên, tranh giành quyền lực và hình thành cục diện được sử sách gọi là loạn 12 sứ quân. Trong hoàn cảnh đất nước bị chia cắt, Đinh Bộ Lĩnh từ vùng Hoa Lư đã tập hợp lực lượng, từng bước xây dựng thế lực và tiến hành cuộc đấu tranh nhằm chấm dứt tình trạng cát cứ.

Đinh Bộ Lĩnh sinh năm 924, quê ở vùng Hoa Lư, châu Đại Hoàng. Khi đất nước rơi vào cảnh phân tranh, ông trở thành một trong những thế lực có ảnh hưởng lớn ở vùng Hoa Lư. Từ căn cứ này, Đinh Bộ Lĩnh từng bước mở rộng lực lượng, thu phục các thế lực khác và tiến hành đánh dẹp những sứ quân không chịu quy thuận. Cuộc đấu tranh diễn ra trong những năm 966–968, cuối cùng đưa đến việc chấm dứt tình trạng chia cắt kéo dài.

Đến năm 968, sau khi dẹp yên các sứ quân, Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi Hoàng đế, lấy hiệu Đại Thắng Minh Hoàng Đế, sử thường gọi là Đinh Tiên Hoàng. Ông đặt quốc hiệu là Đại Cồ Việt và chọn Hoa Lư làm kinh đô. Việc xưng đế, đặt quốc hiệu và xây dựng kinh đô đánh dấu sự xác lập của một nhà nước phong kiến trung ương tập quyền sau thời kỳ đất nước bị chia cắt.

Từ Hoa Lư, Đinh Tiên Hoàng bắt đầu củng cố chính quyền và xây dựng bộ máy cai trị của nhà Đinh. Việc thống nhất các lực lượng cát cứ đã tạo điều kiện để đất nước bước sang một giai đoạn mới, trong đó chính quyền trung ương được củng cố và nền độc lập, tự chủ tiếp tục được khẳng định. Hoa Lư từ một vùng đất hiểm trở trở thành kinh đô của quốc gia Đại Cồ Việt.

Nhưng sự nghiệp của Đinh Tiên Hoàng không kéo dài. Năm 979, ông cùng con trai Đinh Liễn bị sát hại. Sau khi ông qua đời, triều đình nhà Đinh rơi vào tình thế khó khăn, mở đầu cho những biến động chính trị dẫn tới sự thay đổi triều đại vào năm sau.

Dù thời gian trị vì không dài, Đinh Bộ Lĩnh vẫn để lại dấu mốc quan trọng trong lịch sử dân tộc. Từ một đất nước bị chia cắt bởi các thế lực cát cứ, ông đã dẹp loạn 12 sứ quân, thống nhất đất nước, lên ngôi Hoàng đế, đặt quốc hiệu Đại Cồ Việt và định đô ở Hoa Lư. Những sự kiện ấy đánh dấu một bước quan trọng trong quá trình xây dựng và củng cố quốc gia độc lập, tự chủ của Việt Nam.