Người thương binh trên trang trại quê nhà

Từ giấc mơ giảng đường đến chiến trường

Trong cuộc đời mỗi con người, có những thời điểm buộc chúng ta phải lựa chọn giữa ước mơ riêng và trách nhiệm với đất nước. Với ông Phạm Khái, một người con quê hương Nam Sách, Hải Phòng, sự lựa chọn ấy đến khi ông còn rất trẻ.

Trước ngày nhập ngũ, ông từng được xét tuyển vào Trường Đại học Ngoại ngữ Hà Nội. Đó là một cơ hội đáng quý đối với một thanh niên sinh ra trong thời kỳ đất nước còn chiến tranh.

Nhưng ngày 13/7/1967, ông gác lại ước mơ học tập để lên đường nhập ngũ.

Khi ấy, ông mới ở tuổi đôi mươi.

Ông được biên chế vào Trung đoàn 8 Hải Dương và tham gia chiến đấu tại chiến trường B2, thuộc các tỉnh miền Đông Nam Bộ. Những năm tháng sau đó là những năm tháng chiến đấu ác liệt, nơi người lính phải đối mặt với những hiểm nguy mà không ai có thể đoán trước.

Những trận chiến ấy đã thay đổi cuộc đời ông.

Ngày 26/10/1968, trong một trận chiến tại Tây Ninh, ông bị thương nặng ở vùng đỉnh đầu, tỷ lệ thương tật được xác định 23%.

Một vết thương có thể khiến một người nghĩ đến việc rời khỏi chiến trường.

Nhưng ông Khái vẫn tiếp tục chiến đấu.

Đó là quyết định của một người lính trong những năm tháng đất nước còn chiến tranh.

Hai lần mang thương tích chiến tranh

Sau lần bị thương năm 1968, ông Phạm Khái vẫn tiếp tục phục vụ trong quân ngũ cho đến khi đất nước hoàn toàn giải phóng.

Nhưng hành trình quân ngũ của ông chưa kết thúc ngay sau năm 1975.

Năm 1978, ông tiếp tục tham gia lực lượng quân tình nguyện Việt Nam làm nhiệm vụ quốc tế tại Campuchia, góp phần cùng quân đội và nhân dân Campuchia đánh đổ chế độ diệt chủng Pol Pot.

Đó lại là một chặng đường gian khổ.

Trong một lần vận chuyển đạn dược và lương thực cho đơn vị, đoàn xe của ông gặp phải một bãi mìn do đối phương cài đặt.

Chiếc xe đi đầu trúng mìn.

Vụ nổ khiến chiếc xe bị hất tung và lật ngược.

Ông Khái nhớ lại khoảnh khắc ấy: chỉ kịp nghe tiếng nổ lớn rồi cảm nhận máu từ đầu và miệng chảy xuống mặt.

Ông lại bị thương.

Vết thương lần này để lại di chứng kéo dài đến tận hôm nay.

Hai lần bị thương trong những cuộc chiến khác nhau đã để lại trên cơ thể ông những dấu tích không thể xóa.

Nhưng điều đáng nói là những vết thương ấy không thể đánh bại ý chí của người lính.

Trở về quê với nhiều gánh nặng

Sau khi hoàn thành nhiệm vụ quốc tế, ông Phạm Khái xuất ngũ trở về quê hương.

Chiến tranh đã qua.

Nhưng cuộc sống thời bình của ông lại bắt đầu bằng rất nhiều khó khăn.

Sức khỏe suy giảm.

Cơ thể mang thương tích.

Gia đình đông con.

Ba người con còn nhỏ.

Kinh tế thiếu thốn.

Trước mắt người thương binh trở về từ chiến trường là bài toán rất thực tế: làm thế nào để nuôi sống gia đình?

Trợ cấp thương binh là nguồn hỗ trợ quan trọng, nhưng không thể giải quyết tất cả nhu cầu của một gia đình đông con.

Ông hiểu rằng nếu muốn cuộc sống thay đổi, bản thân phải tìm cách lao động và phát triển kinh tế.

Đó là lúc phẩm chất của người lính một lần nữa được thể hiện, nhưng không phải trên chiến trường.

Lần này, “chiến trường” của ông là ruộng đất, ao cá, chuồng trại và cuộc sống gia đình.

Bắt đầu từ hai bàn tay trắng

Ông Khái cùng vợ bàn bạc tìm hướng phát triển kinh tế.

Không có nhiều vốn.

Kinh nghiệm sản xuất cũng chưa có nhiều.

Nhưng ông có một thứ rất quý: ý chí không chịu khuất phục trước hoàn cảnh.

Ông bắt đầu cải tạo đất.

Từng bước mở rộng diện tích sản xuất.

Trồng cây ăn quả.

Nuôi lợn.

Nuôi gà, vịt.

Đào ao thả cá.

Không phải tất cả đều thành công ngay từ đầu.

Nhưng ông hiểu rằng làm kinh tế cũng giống như những nhiệm vụ mà người lính từng trải qua: phải kiên trì, phải quan sát, phải học hỏi và phải biết điều chỉnh cách làm.

Ông chia sẻ một phương châm rất giản dị:

“Lấy ngắn nuôi dài, có lãi lại tái đầu tư.”

Đó chính là cách ông từng bước xây dựng cuộc sống.

Không trông chờ vào may mắn.

Không đầu tư theo phong trào.

Có được kết quả từ việc này thì tiếp tục đầu tư cho việc khác.

Cứ như vậy, từng bước một.

Biến đất đai thành cơ hội

Một trong những điều đáng quý trong câu chuyện của ông Phạm Khái là khả năng nhìn thấy cơ hội từ những điều rất bình thường.

Một mảnh đất có thể trở thành vườn cây.

Một khu đất khác có thể làm chuồng trại.

Một khoảng trũng có thể đào thành ao.

Các loại cây trồng và vật nuôi được bố trí kết hợp để tận dụng nguồn lực.

Ông vừa làm vừa học.

Chỗ nào chưa biết thì tìm người có kinh nghiệm để hỏi.

Cách làm nào chưa hiệu quả thì điều chỉnh.

Nhờ vậy, mô hình kinh tế của gia đình dần ổn định.

Từ một hộ nghèo, gia đình ông từng bước vươn lên khá giả.

Hiện nay, trang trại của ông có diện tích hơn 1ha, kết hợp trồng cây ăn quả với chăn nuôi gia súc, gia cầm và thủy sản. Theo thông tin của UBND xã Nam Sách, sau khi trừ chi phí, gia đình ông có thu nhập ổn định khoảng 13–15 triệu đồng mỗi tháng.

Con số ấy có thể không quá lớn nếu nhìn từ một nền kinh tế hiện đại.

Nhưng nếu nhìn vào điểm xuất phát của ông – một thương binh trở về với sức khỏe suy giảm, gia đình đông con và gần như không có vốn – thì đó là thành quả của một quá trình dài đầy nghị lực.

Một ngày làm việc bắt đầu từ 5 giờ sáng

Điều khiến người dân địa phương ấn tượng ở ông Phạm Khái không chỉ là mô hình kinh tế.

Đó còn là tinh thần lao động.

Dù tuổi đã cao, lưng đã còng và việc đi lại không còn dễ dàng do di chứng chiến tranh, ông vẫn duy trì công việc hằng ngày.

Theo thông tin địa phương, ông thường bắt đầu ngày làm việc từ khoảng 5 giờ sáng và làm việc đến 18 giờ.

Buổi sáng, ông chăm sóc cây.

Kiểm tra chuồng trại.

Cho cá ăn.

Theo dõi vật nuôi.

Những công việc ấy cứ lặp đi lặp lại mỗi ngày.

Đối với người trẻ, đôi khi chúng ta dễ nghĩ rằng thành công phải đến từ một bước đột phá lớn.

Nhưng câu chuyện của ông Khái cho thấy một điều khác:

Thành quả nhiều khi được tạo nên từ những công việc nhỏ được thực hiện đều đặn trong thời gian dài.

Một cây ăn quả không thể lớn chỉ sau vài ngày.

Một đàn vật nuôi không thể tạo ra thu nhập ngay lập tức.

Một trang trại cũng không thể hình thành chỉ bằng một quyết định.

Tất cả đều cần thời gian, công sức và sự kiên trì.

Người lính năm xưa tiếp tục sống có trách nhiệm

Ông Phạm Khái không chỉ tập trung cho gia đình.

Ông còn tích cực tham gia các hoạt động tại địa phương.

Hiện ông là hội viên Hội Cựu chiến binh xã Nam Sách và Chi hội trưởng Người cao tuổi thôn Hảo Quan.

Trong các phong trào xây dựng nông thôn mới, bảo vệ môi trường, giữ gìn an ninh trật tự, ông luôn tích cực tham gia và vận động người dân cùng thực hiện.

Đây là một điểm rất đẹp trong câu chuyện.

Bởi nếu chỉ nhìn vào việc ông làm kinh tế, chúng ta mới thấy một người thương binh vượt khó.

Nhưng khi nhìn vào những hoạt động cộng đồng, chúng ta thấy thêm hình ảnh một người cựu chiến binh vẫn giữ tinh thần trách nhiệm với quê hương.

Chiến tranh đã kết thúc.

Nhưng phẩm chất của người lính vẫn tiếp tục được thể hiện trong cuộc sống thường ngày.

Hai vết thương và một nghị lực

Có lẽ hình ảnh gây ấn tượng nhất về ông Phạm Khái là một người đàn ông tuổi đã cao, lưng còng, mang trên mình hai vết thương chiến tranh nhưng vẫn miệt mài làm việc.

Cơ thể có thể không còn khỏe mạnh.

Nhưng ý chí vẫn còn.

Điều này làm cho câu chuyện của ông trở thành một minh chứng sinh động cho lời dạy:

“Thương binh tàn nhưng không phế.”

“Tàn” ở đây có thể hiểu là những tổn thương mà chiến tranh để lại trên cơ thể.

Nhưng “không phế” chính là không để hoàn cảnh biến mình thành một người mất đi ý nghĩa của cuộc sống.

Ông Khái đã chứng minh điều ấy bằng chính cuộc đời mình.

Không chỉ tự nuôi sống gia đình, ông còn tạo dựng được một mô hình kinh tế ổn định.

Không chỉ chăm lo cho gia đình, ông còn tham gia hoạt động cộng đồng.

Không chỉ nhớ về những năm tháng quân ngũ, ông còn tiếp tục phát huy phẩm chất người lính trong cuộc sống mới.

Điều đặc biệt trong câu chuyện của người con út

Gia đình ông Phạm Khái có một hoàn cảnh khiến ông càng thêm nghị lực.

Người con gái út của ông, chị Phạm Thị Hằng, sinh năm 1989, bị ảnh hưởng bởi chất độc da cam và phải thường xuyên sử dụng thuốc.

Đó là một nỗi đau khác mà gia đình ông phải đối diện.

Chiến tranh không chỉ để lại thương tích trên chính người lính.

Hậu quả của chiến tranh đôi khi còn kéo dài đến thế hệ sau.

Nhưng thay vì than trách số phận, ông Khái tiếp tục lao động.

Có lẽ chính việc phải chăm lo cho gia đình càng khiến ông hiểu rằng mình không thể buông xuôi.

Ông phải cố gắng.

Vợ con cần ông.

Gia đình cần ông.

Và quê hương cũng cần những người như ông.

Người thương binh và bài học về nghị lực

Nhìn lại hành trình của Phạm Khái, chúng ta có thể thấy nhiều bước ngoặt.

Năm 1967, ông gác lại giấc mơ đại học để nhập ngũ.

Năm 1968, ông bị thương lần đầu.

Sau ngày đất nước thống nhất, ông tiếp tục làm nhiệm vụ quốc tế tại Campuchia.

Trong một lần vận chuyển hàng hóa, ông lại bị thương.

Sau khi trở về quê, ông phải đối diện với cuộc sống nghèo khó.

Nhưng ông không bỏ cuộc.

Ông bắt đầu từ đất đai.

Từ cây trồng.

Từ vật nuôi.

Từ những ao cá.

Và từ chính đôi bàn tay của mình.

Đó là một hành trình rất dài.

Không có thành công nào đến trong một sớm một chiều.

Bài học dành cho thế hệ trẻ

Câu chuyện của ông Phạm Khái có thể đem đến cho học sinh nhiều bài học thiết thực.

1. Biết vượt qua hoàn cảnh

Hoàn cảnh khó khăn không phải là lý do để từ bỏ.

Ông Khái trở về với thương tật, gia đình đông con và kinh tế thiếu thốn nhưng vẫn tìm cách thay đổi cuộc sống.

2. Biết học hỏi

Ông không phải chuyên gia nông nghiệp.

Ông vừa làm vừa học, vừa thử nghiệm vừa điều chỉnh.

Điều đó rất gần với việc học tập của học sinh: không biết thì hỏi, chưa làm được thì luyện tập, thất bại thì tìm cách làm lại.

3. Biết kiên trì

Một trang trại không thể thành công trong vài ngày.

Một học sinh cũng không thể giỏi ngay một môn học chỉ sau một vài buổi.

Kiên trì từng ngày sẽ tạo ra kết quả.

4. Biết sống có trách nhiệm

Ông không chỉ chăm lo gia đình mà còn tích cực tham gia công việc cộng đồng.

Điều đó nhắc nhở mỗi người rằng mình không sống chỉ cho riêng mình.

“Chiến trường” của người lính trong thời bình

Có thể nói, cuộc đời ông Phạm Khái trải qua hai “chiến trường”.

Chiến trường thứ nhất là nơi ông cầm súng bảo vệ Tổ quốc.

Chiến trường thứ hai là cuộc sống thời bình, nơi ông phải tìm cách vượt qua đói nghèo, chăm lo cho gia đình và xây dựng cuộc sống.

Ở cả hai nơi, ông đều giữ một phẩm chất giống nhau:

Không lùi bước.

Nếu trong chiến tranh, ông không đầu hàng trước bom đạn thì trong thời bình, ông cũng không đầu hàng trước nghèo khó.

Đó chính là điều làm nên giá trị của câu chuyện.

Ngày nay, khi nhìn hình ảnh người thương binh già vẫn thức dậy từ sáng sớm, chăm sóc cây trồng, vật nuôi trên trang trại của mình, chúng ta có thể hiểu rằng chiến thắng không chỉ là chiến thắng trên chiến trường.

Chiến thắng còn là khi con người vượt qua được chính hoàn cảnh của mình.

Lời nhắn gửi đến thế hệ trẻ

Câu chuyện của ông Phạm Khái không yêu cầu chúng ta phải làm những điều phi thường.

Nó chỉ nhắc rằng:

Khi gặp khó khăn, đừng vội bỏ cuộc.

Khi chưa biết, hãy học hỏi.

Khi thất bại, hãy làm lại.

Khi có thành quả, hãy biết chia sẻ.

Và khi được sống trong hòa bình, hãy biết trân trọng những người đã hy sinh để đem lại cuộc sống ấy.

Từ một thanh niên gác lại giấc mơ đại học để lên đường nhập ngũ, đến một người thương binh trở về quê hương gây dựng trang trại, cuộc đời ông Phạm Khái là một hành trình dài của trách nhiệm, nghị lực và sự bền bỉ.

Hai vết thương trên cơ thể có thể khiến bước chân ông chậm lại.

Nhưng chúng không thể ngăn ông tiến về phía trước.

Và đó chính là bài học đẹp nhất mà người thương binh Phạm Khái để lại:

Con người có thể không lựa chọn được hoàn cảnh mình gặp phải, nhưng có thể lựa chọn cách mình đối diện với hoàn cảnh ấy.

Nguồn tư liệu

Bài viết được biên soạn dựa trên tư liệu của Trang thông tin điện tử xã Nam Sách, thành phố Hải Phòng, bài “Thương binh Phạm Khái – Tấm gương sáng vượt khó làm kinh tế giỏi ở xã Nam Sách”, đăng ngày 30/4/2026. Các thông tin về quá trình nhập ngũ, hai lần bị thương, nhiệm vụ quốc tế tại Campuchia, quá trình xây dựng trang trại và hoạt động cộng đồng đều được đối chiếu từ nguồn này.