NGƯỜI TIẾP NỐI NGỌN LỬA BÃI SẬY

1. Người nghĩa sĩ trong phong trào Cần Vương

Nguyễn Thiện Kế là một trong những thủ lĩnh tham gia phong trào Bãi Sậy ở vùng đồng bằng Bắc Kỳ vào cuối thế kỷ XIX. Ông hoạt động trong bối cảnh sau năm 1885, khi Chiếu Cần Vương của vua Hàm Nghi đã tạo nên làn sóng chống Pháp ở nhiều địa phương. Tại Bắc Kỳ, một trong những trung tâm kháng chiến quan trọng nhất là vùng Bãi Sậy, thuộc địa bàn Hưng Yên và các khu vực lân cận.

Nguyễn Thiện Kế là em của Nguyễn Thiện Thuật, thủ lĩnh tối cao của khởi nghĩa Bãi Sậy. Tuy nhiên, ông không chỉ được biết đến vì mối quan hệ gia đình mà còn bởi vai trò riêng trong quá trình tổ chức và duy trì lực lượng kháng chiến. Khi phong trào ngày càng gặp khó khăn trước những cuộc càn quét của quân Pháp, các thủ lĩnh địa phương phải tự tổ chức lực lượng, xây dựng căn cứ và tìm cách duy trì hoạt động.

2. Bãi Sậy – vùng đất của nghĩa quân

Bãi Sậy là một vùng đất có địa hình đặc biệt. Nơi đây có lau sậy, đầm lầy, kênh rạch và những khu vực cây cối um tùm, rất phù hợp cho việc ẩn náu và tổ chức chiến tranh du kích. Nghĩa quân có thể phân tán thành những nhóm nhỏ, bí mật di chuyển qua những lối đi mà quân Pháp không quen thuộc.

Nguyễn Thiện Kế cùng các thủ lĩnh khác dựa vào đặc điểm ấy để tổ chức hoạt động. Nghĩa quân không tập trung đông quân trong một thời gian dài mà thường chia thành nhiều nhóm nhỏ. Khi có cơ hội, họ tập kích những toán quân hoặc cơ sở của đối phương; khi quân Pháp tăng cường lực lượng, nghĩa quân nhanh chóng rút vào những khu vực khó tiếp cận.

Cách đánh này giúp phong trào tồn tại trong thời gian dài dù quân Pháp có ưu thế lớn về vũ khí. Nhưng nó cũng đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các nhóm nghĩa quân và sự hỗ trợ của nhân dân.

3. Dựa vào nhân dân để duy trì cuộc chiến

Một cuộc khởi nghĩa kéo dài không thể chỉ dựa vào những người trực tiếp cầm vũ khí. Nghĩa quân cần lương thực, thuốc men, nơi trú ẩn và thông tin về hoạt động của đối phương. Vì vậy, sự ủng hộ của nhân dân có vai trò đặc biệt quan trọng.

Nguyễn Thiện Kế cùng các thủ lĩnh Bãi Sậy dựa nhiều vào mạng lưới làng xã. Người dân có thể báo tin khi quân Pháp xuất hiện, giúp nghĩa quân che giấu người và cung cấp lương thực. Chính sự gắn bó này khiến quân Pháp gặp khó khăn trong việc xác định đâu là nghĩa quân và đâu là dân thường.

Tuy nhiên, việc nhân dân hỗ trợ nghĩa quân cũng khiến họ phải đối mặt với những biện pháp đàn áp của chính quyền thực dân. Quân Pháp tìm cách kiểm soát các làng xã, lập đồn bốt và cắt đứt liên lạc giữa nghĩa quân với dân chúng. Đây là một trong những nguyên nhân khiến phong trào Bãi Sậy ngày càng gặp nhiều khó khăn về sau.

4. Khi phong trào bước vào giai đoạn khốc liệt

Từ năm 1889, quân Pháp tập trung lực lượng lớn để đàn áp phong trào Bãi Sậy. Họ tăng cường các cuộc hành quân, kiểm soát đường giao thông và tìm cách bao vây những căn cứ quan trọng. Nhiều thủ lĩnh phải rút khỏi địa bàn hoặc tìm cách đưa lực lượng sang khu vực khác.

Trong hoàn cảnh đó, Nguyễn Thiện Kế tiếp tục tham gia duy trì lực lượng. Đây là giai đoạn thử thách lớn đối với tất cả các thủ lĩnh Bãi Sậy. Nghĩa quân không còn khả năng tập trung lực lượng lớn như trước, trong khi quân Pháp ngày càng nắm được địa hình và phương thức hoạt động của nghĩa quân.

Phong trào dần chuyển sang những hoạt động nhỏ lẻ. Các nhóm nghĩa quân vẫn chiến đấu nhưng không còn khả năng tạo ra những đợt tấn công lớn. Điều đó cho thấy một thực tế: lòng dũng cảm có thể giúp một phong trào tồn tại, nhưng để giành thắng lợi trước một lực lượng quân sự mạnh hơn rất nhiều còn cần một hệ thống tổ chức, hậu cần và liên kết rộng lớn.

5. Những người tiếp tục chiến đấu sau khi căn cứ bị phá

Khi nhiều căn cứ Bãi Sậy lần lượt bị quân Pháp phá vỡ, phong trào không lập tức biến mất. Một số thủ lĩnh và nghĩa quân tiếp tục hoạt động ở các địa phương khác. Đây cũng là giai đoạn vai trò của những người như Nguyễn Thiện Kế trở nên đáng chú ý.

Họ phải hoạt động trong điều kiện không còn căn cứ lớn, thường xuyên bị truy bắt và thiếu thốn lương thực. Những cuộc chiến lúc này chủ yếu mang tính phân tán. Nghĩa quân dựa vào địa hình và sự giúp đỡ của nhân dân để duy trì hoạt động.

Dù phong trào cuối cùng không thể tiếp tục lâu dài, những năm tháng ấy cho thấy tinh thần Cần Vương đã ăn sâu vào nhiều vùng nông thôn Bắc Kỳ. Không phải tất cả những người tham gia đều được lịch sử ghi lại đầy đủ tên tuổi, nhưng sự đóng góp của họ tạo thành một bộ phận quan trọng của phong trào chống Pháp cuối thế kỷ XIX.

6. Giá trị của một người tiếp nối

Nguyễn Thiện Kế không phải nhân vật có những chiến công nổi tiếng nhất trong phong trào Cần Vương. Tuy nhiên, khi nhìn vào lịch sử Bãi Sậy, có thể thấy những người như ông đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì phong trào sau những tổn thất lớn.

Điều đáng nhớ là ông thuộc về lớp nghĩa sĩ đã lựa chọn tiếp tục chiến đấu khi điều kiện ngày càng bất lợi. Không có một chiến thắng cuối cùng để ghi dấu tên tuổi, nhưng sự kiên trì của họ giúp phong trào không nhanh chóng bị dập tắt.

Lịch sử của khởi nghĩa Bãi Sậy vì thế không chỉ là câu chuyện của một thủ lĩnh. Đó là câu chuyện của cả một mạng lưới nghĩa quân, trong đó những người như Nguyễn Thiện Kế đã góp phần giữ lửa kháng chiến trong những năm tháng khó khăn nhất.

Nhìn lại cuộc đời và hoạt động của Nguyễn Thiện Kế, điều có ý nghĩa nhất không phải là phong trào cuối cùng thất bại, mà là tinh thần không dễ dàng khuất phục trước hoàn cảnh. Trong điều kiện quân Pháp có ưu thế vượt trội, những nghĩa sĩ Bãi Sậy vẫn tìm cách đứng lên, tổ chức lực lượng và bảo vệ niềm tin của mình.

Ngọn lửa Bãi Sậy cuối cùng đã tắt, nhưng tinh thần chống ngoại xâm của những người tham gia phong trào vẫn trở thành một phần của truyền thống yêu nước Việt Nam.