Người tìm lại hồn xưa trong tiếng trống
Có những người sinh ra giữa một thời đại bình yên, để rồi dùng cả cuộc đời mình làm đẹp cho sự bình yên ấy. Nhưng cũng có những người sinh ra trong buổi đất nước nhiều biến động, chứng kiến bao thay đổi của xã hội và lịch sử, rồi tìm đến nghệ thuật như một cách gìn giữ những điều đang đứng trước nguy cơ phai nhạt. Đào Tấn thuộc về những con người như thế.
Ông sống vào một giai đoạn mà xã hội Việt Nam có nhiều biến chuyển sâu sắc. Những giá trị cũ bị thử thách, những hình thức sinh hoạt truyền thống chịu sức ép của thời cuộc. Trong hoàn cảnh ấy, sân khấu tuồng không chỉ là nơi biểu diễn. Nó còn là một kho ký ức của cộng đồng.
Mỗi hồi trống vang lên là một lần quá khứ được đánh thức.
Trên sân khấu, những nhân vật trung nghĩa, những người phụ nữ chịu nhiều oan khuất, những vị tướng đứng trước lựa chọn sinh tử, những người dân bình thường mang trong lòng nỗi đau của thời cuộc lần lượt xuất hiện. Họ không còn là những cái tên xa xôi trong sách vở. Họ trở thành những con người có nước mắt, có niềm vui, có nỗi sợ và có khát vọng.
Đào Tấn hiểu sức mạnh ấy.
Ông không nhìn tuồng đơn giản như một trò diễn mua vui. Với ông, sân khấu có thể trở thành một cách kể chuyện về con người. Một câu hát có thể nói thay điều mà nhiều trang sách không thể nói. Một ánh mắt trên sân khấu có thể chứa cả một câu chuyện về thân phận.
Bởi vậy, điều đáng quý trong di sản của Đào Tấn không chỉ nằm ở những tác phẩm hay những đóng góp cụ thể cho nghệ thuật tuồng. Quan trọng hơn, ông góp phần làm cho sân khấu trở thành một không gian để người Việt nhìn lại chính mình.
Trong những đêm diễn, khi ánh đèn soi xuống sân khấu, người xem có thể quên đi những ồn ào của cuộc sống. Nhưng sau tiếng trống cuối cùng, câu chuyện vẫn còn ở lại.
Nó đi theo người xem về căn nhà nhỏ.
Đi vào câu chuyện bên bếp lửa.
Đi vào ký ức của những người già.
Rồi từ thế hệ này sang thế hệ khác, những câu chuyện ấy tiếp tục được kể.
Đó chính là cách một người nghệ sĩ tìm lại hồn xưa: không phải bằng cách đóng kín quá khứ, mà bằng cách đưa quá khứ trở lại đời sống bằng nghệ thuật.
Và tiếng trống tuồng, qua thời gian, đã trở thành một phần của tiếng nói ấy.
