Người tổ chức mạng lưới bí mật ở Biên Hòa trước trận Nhà Xanh
Đầu năm 1959, khu vực nội ô Biên Hòa là địa bàn bị kiểm soát chặt. Nhà máy BIF và cư xá của đoàn cố vấn quân sự Mỹ MAAG tại khu vực thường được người dân gọi là Nhà Xanh được bảo vệ nghiêm ngặt, với nhiều lớp canh gác và lực lượng bảo vệ xung quanh.
Trong hoàn cảnh đó, việc tổ chức một trận đánh ngay tại Nhà Xanh không chỉ phụ thuộc vào lực lượng vũ trang từ căn cứ mà còn cần một mạng lưới cơ sở tại chỗ để nắm tình hình, xác định quy luật hoạt động của đối phương và chuẩn bị đường tiếp cận, đường rút lui.
Người giữ vai trò quan trọng trong công việc đó là Trương Văn Lễ, thường gọi là Ba Lễ, khi ấy là Bí thư Thị ủy Biên Hòa. Ông cùng cán bộ liên lạc của Ban Quân sự Miền nhiều lần bám trụ tại các cơ sở cách mạng gần Nhà Xanh để theo dõi tình hình.
Các cơ sở tại Gò Me và khu vực lân cận đã trở thành những điểm đứng chân quan trọng. Từ đây, cán bộ cách mạng có thể quan sát hoạt động bên trong và bên ngoài khu cư xá mà vẫn duy trì được vỏ bọc bí mật. Việc điều nghiên không diễn ra trong một vài ngày mà được tiến hành trong nhiều tuần.
Cuối tháng 6/1959, phương án đánh Nhà Xanh được Ban Quân sự Miền thông qua. Lực lượng đặc công 250 phối hợp với lực lượng tự vệ mật của thị xã Biên Hòa. Ba Lễ phụ trách phần công việc của mạng lưới địa phương: nắm tình hình, móc nối cơ sở và tổ chức lực lượng phối hợp.
Tối 7/7/1959, khi phân đội đặc công tiến vào mục tiêu, lực lượng tự vệ mật cũng được bố trí ở những vị trí cần thiết để hỗ trợ, ngăn chặn khả năng đối phương tiếp viện và bảo đảm đường rút.
Trận đánh diễn ra rất nhanh. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, lực lượng đặc công rút khỏi khu vực, còn các cơ sở địa phương tiếp tục thực hiện phương án nghi binh nhằm kéo lực lượng truy kích sang hướng khác.
Vai trò của Trương Văn Lễ cho thấy một trận đánh trong đô thị không chỉ được tạo nên bởi những người trực tiếp nổ súng. Đằng sau vài phút chiến đấu là nhiều tháng xây dựng cơ sở, thu thập thông tin, tổ chức lực lượng và chuẩn bị những tuyến đường bí mật ngay trong một địa bàn bị kiểm soát chặt.
Nhà Xanh vì thế không chỉ là câu chuyện của một phân đội đặc công. Đó còn là câu chuyện về mạng lưới cơ sở nội thành Biên Hòa và những cán bộ như Ba Lễ, những người làm nhiệm vụ tổ chức, giữ liên lạc và chuẩn bị địa bàn trước khi trận đánh diễn ra.
