Người trí thức chọn con đường chiến đấu

Mỗi khi nhắc đến Đại tướng Võ Nguyên Giáp, nhiều người nghĩ ngay đến những chiến thắng lẫy lừng trên chiến trường. Nhưng điều khiến tôi xúc động hơn cả lại là khoảnh khắc một người trí thức trẻ quyết định rời con đường bình lặng để bước vào cuộc đấu tranh đầy hiểm nguy vì độc lập dân tộc.

Những năm đầu thế kỷ XX, Võ Nguyên Giáp sinh ra trong một gia đình nhà nho yêu nước ở Quảng Bình. Từ nhỏ, ông đã nổi tiếng ham học. Bạn bè kể rằng Giáp thường đọc sách rất khuya, từ lịch sử Việt Nam đến các tác phẩm về cách mạng và tự do của thế giới. Thầy giáo từng nhận xét: “Cậu học trò này không chỉ học để thi, mà học để hiểu vận mệnh của đất nước.”

Sau khi ra Hà Nội, Võ Nguyên Giáp học luật, dạy học và làm báo. Trước mắt ông lúc ấy là con đường mà nhiều người mơ ước: trở thành một trí thức thành đạt, có nghề nghiệp ổn định, được xã hội kính trọng. Nhưng càng tiếp xúc với đời sống nhân dân, ông càng day dứt.

Một lần, trên đường từ trường về, ông gặp những người phu kéo xe gầy gò dưới cơn mưa lạnh. Không xa đó là cảnh lính thực dân quát tháo dân nghèo. Đêm hôm ấy, theo lời kể của một người bạn, Giáp trầm ngâm rất lâu rồi nói:

— Nếu người có học chỉ lo cho riêng mình, ai sẽ lo cho đất nước?

Câu hỏi ấy không phải lời than thở nhất thời. Nó trở thành sự lựa chọn của cả cuộc đời ông.

Khi tham gia phong trào cách mạng, ông hiểu rõ nguy hiểm đang chờ phía trước: bị theo dõi, bị bắt, có thể mất tự do, thậm chí mất cả mạng sống. Gia đình lo lắng, bạn bè khuyên nên thận trọng. Nhưng Võ Nguyên Giáp đã chọn con đường khó khăn hơn.

Tôi từng đọc một hồi ký kể về buổi chia tay giữa ông và người thân trước một chuyến đi hoạt động bí mật. Hành trang chỉ có vài bộ quần áo, ít sách và tài liệu. Người mẹ nhìn con trai thật lâu rồi khẽ hỏi:

— Con đã nghĩ kỹ chưa?

Ông đáp nhỏ nhưng dứt khoát:

— Nếu ai cũng chờ người khác đứng lên thì nước mình bao giờ mới độc lập?

Từ đó, người trí thức trẻ bước hẳn vào cuộc đời chiến đấu.

Những năm hoạt động bí mật vô cùng gian khổ. Có khi phải đổi chỗ ở liên tục, có khi nhiều ngày chỉ ăn cơm độn ngô, ngủ trên gác xép hoặc trong những căn nhà tranh của cơ sở cách mạng. Nhưng điều đáng quý là ông không bao giờ xem mình cao hơn quần chúng. Ông lắng nghe công nhân, trò chuyện với nông dân, học hỏi từ chính những người lao động bình thường.

Sau này, khi được giao tổ chức lực lượng vũ trang, nhiều người ngạc nhiên vì một người học luật, dạy sử và làm báo lại trở thành người chỉ huy quân sự. Nhưng có lẽ sức mạnh của ông không chỉ đến từ kiến thức sách vở, mà còn từ lý tưởng và niềm tin vào nhân dân.

Trong những ngày đầu thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân năm 1944, lực lượng chỉ có 34 chiến sĩ với vũ khí rất ít ỏi. Võ Nguyên Giáp nói với đồng đội:

— Chúng ta chiến đấu không chỉ bằng súng đạn, mà bằng lòng yêu nước và sự ủng hộ của nhân dân.

Từ người trí thức cầm bút đến người chiến sĩ cầm súng, con đường ấy không hề dễ dàng. Nhưng chính sự lựa chọn năm xưa đã góp phần làm nên một vị Đại tướng của dân tộc.

Khi kể câu chuyện này cho thế hệ trẻ, tôi luôn muốn nhấn mạnh rằng: trí thức không chỉ là người có học vấn, mà còn là người biết đặt tri thức của mình phục vụ nhân dân và Tổ quốc. Võ Nguyên Giáp đã có thể chọn cuộc sống yên ổn cho riêng mình, nhưng ông đã chọn con đường chiến đấu để hàng triệu người Việt Nam có được cuộc sống hòa bình hôm nay.

Và có lẽ, đó chính là chiến thắng đầu tiên và lớn nhất của người trí thức trẻ ấy — chiến thắng sự yên thân của bản thân để đi theo tiếng gọi của dân tộc.