NGƯỜI TRINH SÁT TRỞ LẠI KHÁM CHÍ HÒA

Trong những ngày chuẩn bị cho Tết Mậu Thân năm 1968, Sài Gòn không chỉ có những con đường đầy người qua lại, những khu chợ chuẩn bị Tết hay những căn nhà đóng cửa sớm.

Ẩn phía sau thành phố ấy là một mạng lưới cơ sở cách mạng đang âm thầm chuẩn bị cho một cuộc tiến công lớn.

Trong mạng lưới đó có những người phụ nữ trẻ.

Họ không mặc quân phục.

Không mang theo những dấu hiệu để người khác nhận ra mình là chiến sĩ.

Họ sống giữa lòng thành phố, đi qua những con đường quen thuộc và thực hiện những nhiệm vụ mà chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể khiến cả đường dây bị phá vỡ.

Nguyễn Thị Mai là một trong những người như thế.

Bà quê ở Đại Lộc, Quảng Nam. Từ khi còn trẻ, bà đã tham gia công tác giao liên cho huyện đội. Công việc ấy giúp bà quen với việc đi lại bí mật, ghi nhớ địa hình và giữ liên lạc giữa các cơ sở.

Năm 1964, khi mới 21 tuổi, Nguyễn Thị Mai xin mẹ vào Sài Gòn – Gia Định để tham gia lực lượng biệt động.

Bà được biên chế vào Đội biệt động 90C.

Nhiệm vụ của bà không chỉ là chiến đấu.

Đội 90C còn đảm nhiệm liên lạc và vận chuyển vũ khí, tài liệu từ căn cứ vào nội thành Sài Gòn.

Đó là công việc đòi hỏi sự kín đáo và khả năng thích ứng rất cao.

Một người mang vũ khí vào thành phố không thể xuất hiện như một người lính.

Một người mang tài liệu mật càng không thể để người khác nhận ra mình đang làm nhiệm vụ.

Vì vậy, mỗi chuyến đi đều phải được tính toán.

Nguyễn Thị Mai đã nhiều lần đi qua những con đường ấy.

Nhưng có một lần, nhiệm vụ bị phát hiện.

Trong lúc vận chuyển tài liệu mật cùng 30 kíp nổ, bà bị địch bắt.

Đối với một cán bộ hoạt động bí mật, việc bị bắt trong tình trạng mang theo tài liệu và vật liệu nổ là một tình huống đặc biệt nguy hiểm.

Bà bị tra tấn.

Nhưng sau đó, Nguyễn Thị Mai tìm cách trốn thoát.

Khi ấy, cơ thể bà vẫn còn bị thương do những trận tra tấn trước đó.

Đáng lẽ phải tiếp tục điều trị.

Nhưng chiến dịch đã đến gần.

Nguyễn Thị Mai trốn khỏi nơi điều trị và trở lại với đơn vị.

Bà có mặt trong lực lượng chuẩn bị tham gia Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968.

Một người vừa thoát khỏi sự truy bắt của đối phương lại tiếp tục bước vào một chiến dịch lớn.

Điều đó cho thấy mức độ khốc liệt của thời điểm ấy.

Và cũng từ đây, Nguyễn Thị Mai bước vào một trong những nhiệm vụ đáng nhớ nhất trong cuộc đời mình.

Đó là trận đánh vào Khám Chí Hòa.

Khám Chí Hòa là một trong những nhà tù lớn ở Sài Gòn, nơi giam giữ nhiều tù nhân.

Trong kế hoạch Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, đây là một trong những mục tiêu được lực lượng biệt động Sài Gòn – Gia Định hướng tới. Tư liệu của Quân đội nhân dân ghi nhận Nguyễn Thị Mai là nữ trinh sát tham gia tổ chức trận đánh vào Khám Chí Hòa.

Nguyễn Thị Mai giữ vai trò tổ trưởng tổ trinh sát điều động trận đánh.

Nhưng khi cuộc tiến công bắt đầu, tình hình không diễn ra như dự kiến.

Đội 90C bị đối phương khủng bố và chia cắt.

Các chiến sĩ không thể tiếp cận mục tiêu như kế hoạch.

Lực lượng chịu tổn thất lớn.

Trong một trận đánh giữa nội đô, khó khăn không chỉ đến từ hỏa lực đối phương.

Đó còn là những con đường bị phong tỏa.

Những tuyến liên lạc bị cắt.

Những cơ sở có nguy cơ bị lộ.

Và những người bị thương cần được đưa ra khỏi khu vực chiến đấu.

Trong hoàn cảnh ấy, Nguyễn Thị Mai cùng đồng đội không chỉ chiến đấu.

Họ phải tìm cách cứu những người còn sống.

Những chiến sĩ biệt động vừa chiến đấu yểm trợ bộ đội, vừa vận chuyển thương binh về một căn hầm tại nhà ông Trương Văn Thàng ở khu vực Bảy Hiền.

Căn hầm trở thành nơi trú ẩn.

Nhưng cũng là nơi chứa đựng một nguy cơ khác.

Bởi khi thương binh được đưa vào đó, dấu vết của hoạt động cách mạng cũng theo họ đến.

Những người dân che chở cho các chiến sĩ biết rằng nếu bị phát hiện, chính họ cũng có thể phải trả giá.

Tại Mặt trận Bảy Hiền, Nguyễn Thị Mai tiếp tục làm công tác giao liên, trinh sát và cứu thương.

Đó là một nhiệm vụ không có ranh giới rõ ràng.

Có lúc phải quan sát.

Có lúc phải đưa tin.

Có lúc phải tìm đường.

Và có lúc phải đưa một người bị thương ra khỏi nơi nguy hiểm.

Mỗi nhiệm vụ đều có thể chuyển thành một cuộc chiến sinh tử.

Trong những ngày ấy, nhân dân địa phương đã che chở cho các chiến sĩ.

Những căn nhà dân trở thành nơi trú ẩn.

Những căn hầm nhỏ trở thành nơi giấu thương binh.

Những con người bình thường trở thành một phần của tuyến sau ngay giữa lòng thành phố.

Nhưng rồi đối phương phát hiện căn hầm.

Cuộc truy bắt bắt đầu.

Năm chiến sĩ còn lại cùng Nguyễn Thị Mai và bà Nguyễn Thị Năm, vợ ông Trương Văn Thàng, bị bắt.

Những ngày tiếp theo là những ngày tra tấn khốc liệt.

Bà Nguyễn Thị Năm đã hy sinh.

Còn Nguyễn Thị Mai tiếp tục chịu đựng sự đàn áp.

Nhìn vào câu chuyện ấy, người ta có thể nghĩ về một trận đánh.

Nhưng nếu chỉ gọi đó là một trận đánh thì vẫn chưa đủ.

Bởi phần lớn thời gian của Nguyễn Thị Mai không diễn ra ở nơi có tiếng súng.

Nó diễn ra trên những con đường.

Trong các căn hầm.

Giữa những gia đình dân thường.

Trong những lần vận chuyển tài liệu.

Và trong những chuyến đưa thương binh đi tìm nơi trú ẩn.

Người trinh sát phải nhìn thấy trước nguy hiểm.

Người giao liên phải tìm được đường đi.

Người cứu thương phải giữ được người bị thương sống sót.

Ba công việc ấy có thể thuộc về ba người khác nhau.

Nhưng trong hoàn cảnh chiến tranh, một người có thể phải làm cả ba.

Nguyễn Thị Mai đã trải qua những nhiệm vụ như vậy.

Điều đáng chú ý là bà không bước vào chiến tranh với một vị trí đặc biệt.

Bà bắt đầu từ một cô gái trẻ làm giao liên ở quê nhà.

Rồi năm 21 tuổi, bà vào Sài Gòn.

Từ đó, cuộc đời gắn với những đường dây bí mật và lực lượng biệt động.

Có những người bước vào lịch sử bằng một trận đánh lớn.

Có những người được nhớ đến vì một chiến công đặc biệt.

Còn Nguyễn Thị Mai để lại một câu chuyện khác.

Đó là câu chuyện về một người phụ nữ có thể thay đổi vai trò của mình theo từng hoàn cảnh để giữ cho đồng đội còn đường sống.

Khi cần giao liên, bà làm giao liên.

Khi cần trinh sát, bà làm trinh sát.

Khi có thương binh, bà tham gia đưa thương binh về nơi trú ẩn.

Khi đơn vị bị chia cắt, bà tìm cách giữ liên lạc.

Và khi bị bắt, bà trở thành một người tù phải đối diện với sự tra tấn.

Những công việc ấy không tách rời nhau.

Chúng tạo thành một cuộc đời hoạt động liên tục trong bóng tối.

Sau này, khi kể lại những năm tháng Tết Mậu Thân, Nguyễn Thị Mai nhắc đến một điều rất quan trọng: lòng dân.

Nếu không có những gia đình sẵn sàng che chở, những căn hầm sẽ không tồn tại.

Nếu không có người dân dẫn đường, nhiều thương binh không thể được đưa khỏi vòng vây.

Nếu không có những người âm thầm nuôi giấu, lực lượng hoạt động trong nội đô khó có thể duy trì.

Vì vậy, câu chuyện của một nữ biệt động không chỉ là câu chuyện của riêng người chiến sĩ.

Nó còn là câu chuyện của những người dân đã biến căn nhà của mình thành nơi trú ẩn.

Của những người đã mở cửa khi biết người bước vào có thể kéo theo hiểm nguy.

Của những người đã giữ im lặng khi bị hỏi.

Và của những người đã cùng các chiến sĩ đi qua những ngày khốc liệt nhất của thành phố.

Ngày nay, Khám Chí Hòa không còn là một chiến trường.

Những con đường Bảy Hiền cũng đã trở thành một phần của thành phố hiện đại.

Nhưng nếu đứng giữa một đô thị đông đúc hôm nay, thật khó hình dung rằng từng có những người phụ nữ trẻ đi qua chính những con đường ấy với tài liệu mật, vũ khí và những nhiệm vụ có thể khiến họ mất mạng bất cứ lúc nào.

Nguyễn Thị Mai đã đi qua thời đại ấy như một người trinh sát.

Bà không chỉ tìm mục tiêu.

Bà còn tìm đường sống cho đồng đội.

Và có lẽ đó chính là điều làm nên chiều sâu của câu chuyện.

Trong chiến tranh, có những người được nhớ đến vì đã tiến lên phía trước.

Nhưng cũng có những người đáng nhớ vì đã quay lại phía sau để đưa người khác đi cùng.

Nguyễn Thị Mai thuộc về những con người ấy.

Một cô gái Quảng Nam rời quê năm 21 tuổi.

Một nữ biệt động giữa lòng Sài Gòn.

Một người từng bị bắt khi mang theo tài liệu mật và kíp nổ.

Một nữ trinh sát bước vào trận đánh Khám Chí Hòa.

Một người đã vượt qua thương tích để trở lại đơn vị.

Và cũng là một người đã cùng đồng đội đưa những người bị thương tìm đến những căn hầm nhỏ giữa lòng thành phố.

Chiến tranh rồi cũng kết thúc.

Nhưng những căn hầm, những con đường và những con người từng che chở cho nhau vẫn là những mảnh ghép quan trọng của ký ức.

Bởi có những câu chuyện không cần một chiến thắng thật lớn để trở nên đáng nhớ.

Chỉ cần một người đã không bỏ lại đồng đội phía sau.

Và giữa những ngày tháng dữ dội của Tết Mậu Thân năm ấy, Nguyễn Thị Mai đã nhiều lần lựa chọn như vậy.