Người trở lại nơi đồng đội nằm xuống

Quảng Trị – nơi ký ức của người lính không bao giờ khép lại

Có những người trở lại chiến trường sau chiến tranh vì nhớ một vùng đất.

Có người trở lại vì muốn nhìn thấy nơi mình từng chiến đấu đã đổi thay thế nào.

Nhưng với những người lính từng đi qua Quảng Trị năm 1972, trở lại còn có một ý nghĩa khác: tìm đồng đội.

Trong số đó có cựu chiến binh Lê Xuân Tường, nguyên chiến sĩ Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 101, Sư đoàn 325.

Tháng 5-1972, sau khi học hết năm thứ hai Trường Đại học Xây dựng, chàng sinh viên Lê Xuân Tường nhập ngũ. Anh được biên chế vào Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 101 và trực tiếp chiến đấu tại chiến trường Quảng Trị. Những địa danh như An Tiêm, chợ Sãi, đồi Chè, cửa sông Vĩnh Định… trở thành một phần ký ức của tuổi trẻ ông.

Chiến tranh kết thúc.

Người lính năm nào trở về với cuộc sống đời thường.

Nhưng trong ký ức vẫn còn những người không trở về.

Khi cuộc sống tương đối ổn định, việc Lê Xuân Tường làm là tìm cách liên lạc với gia đình những đồng đội đã hy sinh. Sau đó, ông tổ chức những chuyến trở lại Quảng Trị, đến nghĩa trang, những nơi từng xảy ra chiến sự, hỏi người dân địa phương về những người lính đã nằm xuống.

Đó không phải một chuyến du lịch về quá khứ.

Đó là hành trình của một người còn sống đi tìm phần đời đã mất.

Có khi, manh mối chỉ là một cái tên.

Có khi là tên một đơn vị.

Có khi là một địa điểm mà hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, cảnh vật hoàn toàn thay đổi.

Nhưng những người lính trở về vẫn kiên trì.

Bởi họ hiểu rằng mỗi tấc đất chiến trường có thể đang giữ lại một phần thân thể của người đồng đội.

Những năm gần đây, hành trình ấy tiếp tục được nối dài bằng công việc của các đội quy tập, cựu chiến binh, thân nhân liệt sĩ, nhân chứng địa phương và những người tình nguyện cung cấp thông tin.

Tại Câu Nhi, Quảng Trị, chẳng hạn, việc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ được tiến hành dựa trên sự đối chiếu nhiều nguồn tư liệu: hồ sơ tác chiến, hồi ức cựu chiến binh, nhân chứng địa phương và tài liệu lưu trữ. Những mảnh thông tin tưởng như rời rạc được ghép lại để xác định vị trí những người đã hy sinh.

Câu chuyện ấy cho thấy một điều:

Sau chiến tranh, có một cuộc chiến khác bắt đầu – cuộc chiến chống lại sự lãng quên.

Không còn tiếng súng.

Không còn trận địa.

Chỉ còn những người đi tìm.

Họ đào từng lớp đất.

Đối chiếu từng tài liệu.

Hỏi từng nhân chứng.

Xác minh từng cái tên.

Và chờ đợi một ngày có thể nói với gia đình:

“Đã tìm thấy anh rồi.”

Có lẽ đó là câu nói mà nhiều gia đình liệt sĩ đã chờ đợi suốt hàng chục năm.

Với người lính trở về, tìm được đồng đội cũng là một cách hoàn thành lời hứa của tuổi trẻ.

Ngày ấy, họ cùng nhau ra trận.

Nếu một người nằm lại, những người sống sót mang theo ký ức về người ấy.

Và đến một ngày, khi đã tóc bạc, họ lại trở về.

Không mang theo súng.

Chỉ mang theo một nén hương.

Một bó hoa.

Một cái tên.

Và lời nhắn:

“Chúng tôi vẫn nhớ các anh.”