Người trở về từ tọa độ lửa Truông Bồn

CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬA

Người trở về từ tọa độ lửa Truông Bồn

Tháng Bảy, con đường dẫn vào Khu Di tích lịch sử quốc gia Truông Bồn rợp bóng thông. Tiếng chuông tưởng niệm ngân lên giữa không gian tĩnh lặng, hòa cùng mùi hương trầm quyện trong gió. Mỗi dịp tri ân, nơi đây lại đón những đoàn người từ khắp mọi miền đất nước trở về, lặng lẽ cúi đầu trước phần mộ của những người đã ngã xuống để giữ cho mạch máu giao thông Bắc – Nam không bao giờ đứt đoạn.

Giữa dòng người ấy, có một người phụ nữ tóc đã bạc trắng. Bà đứng thật lâu trước khu mộ của 13 đồng đội, đôi mắt lặng nhìn về khoảng đồi năm xưa. Không cần nhiều lời, sự im lặng của bà cũng đủ gợi lên một miền ký ức mà thời gian không thể xóa nhòa.

Đó là bà Trần Thị Thông, nguyên Tiểu đội trưởng Tiểu đội 2, Đại đội 317 Thanh niên xung phong tỉnh Nghệ An – người được biết đến là nhân chứng sống duy nhất của trận bom ngày 31/10/1968 tại Truông Bồn.

Sinh năm 1946 tại xã Thọ Thành, huyện Yên Thành, Nghệ An, Trần Thị Thông lớn lên trong những năm đất nước còn chìm trong khói lửa chiến tranh. Khi vừa tròn 19 tuổi, bà viết đơn tình nguyện gia nhập lực lượng Thanh niên xung phong. Quyết định của cô gái trẻ khi ấy cũng giống như biết bao thanh niên miền Bắc: gác lại những dự định riêng để lên đường làm nhiệm vụ.

Những năm 1965–1968, Nghệ An là địa bàn trọng điểm của tuyến vận tải chiến lược chi viện cho chiến trường miền Nam. Quốc lộ 15A trở thành mục tiêu đánh phá dữ dội của không quân Mỹ. Trong đó, Truông Bồn – đoạn đèo dài chưa đầy 5 km thuộc huyện Đô Lương – được xem là một trong những "tọa độ lửa" ác liệt nhất.

Bom vừa dứt, lực lượng thanh niên xung phong lại có mặt.

Họ san lấp hố bom, phá bom nổ chậm, dẫn đường cho xe qua trọng điểm. Công việc diễn ra trong đêm tối, bởi chỉ cần trời sáng, máy bay địch có thể quay lại bất cứ lúc nào. Có những đêm, đất đá còn nóng sau những loạt bom, nhưng các đội viên vẫn thay nhau xúc từng xẻng đất, dựng từng cọc tiêu để đoàn xe kịp vượt qua trước khi bình minh lên.

Trong Đại đội 317, Trần Thị Thông được giao nhiệm vụ Tiểu đội trưởng Tiểu đội 2. Đồng đội gọi họ bằng cái tên mộc mạc nhưng đầy tự hào: "Tiểu đội thép".

Khoảnh khắc sinh tử

Rạng sáng ngày 31/10/1968, sau một trận ném bom, Tiểu đội 2 nhận lệnh khẩn trương khắc phục mặt đường để chuẩn bị thông tuyến. Công việc vẫn diễn ra như bao lần trước. Không ai biết rằng đó sẽ là buổi sáng cuối cùng của nhiều người trong đội.

Khoảng hơn 6 giờ sáng, khi mọi người đang làm nhiệm vụ, máy bay Mỹ bất ngờ quay trở lại.

Những loạt bom liên tiếp trút xuống khu vực trọng điểm.

Khói bụi, đất đá phủ kín cả đoạn đường.

Khi tiếng nổ lắng xuống, lực lượng cứu hộ và người dân địa phương lập tức lao vào hiện trường. Cuộc tìm kiếm diễn ra trong điều kiện vô cùng khó khăn. Từng thi thể đồng đội được đưa lên khỏi lớp đất đá.

Mười ba cán bộ, chiến sĩ thanh niên xung phong của Đại đội 317 đã anh dũng hy sinh.

Trong số mười bốn người có mặt hôm ấy, chỉ duy nhất Trần Thị Thông còn sống.

Theo những tư liệu đã được công bố, lực lượng tìm kiếm phát hiện một đoạn nòng súng nhô lên khỏi lớp đất đá. Từ dấu hiệu rất nhỏ ấy, họ tiếp tục đào bới và đưa được bà ra ngoài trong tình trạng bất tỉnh nhưng vẫn còn hơi thở. Chính bà nhiều lần chia sẻ rằng việc mình được tìm thấy và còn sống là một điều kỳ diệu.

Chiến tranh kết thúc, Trần Thị Thông trở về cuộc sống đời thường, lập gia đình và tiếp tục lao động như bao người phụ nữ khác. Nhưng ký ức về Truông Bồn chưa bao giờ rời khỏi bà.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, mỗi lần trở lại nơi đồng đội nằm xuống, người nữ Tiểu đội trưởng năm nào vẫn thắp hương cho từng ngôi mộ, lặng lẽ gọi tên những người bạn đã mãi mãi dừng lại ở tuổi đôi mươi.

Không chỉ là người sống sót sau trận bom lịch sử, bà còn trở thành người kể chuyện cho nhiều thế hệ. Trong các buổi gặp gỡ đoàn viên, học sinh, sinh viên hay những đoàn khách về nguồn, bà chia sẻ ký ức của mình bằng giọng kể mộc mạc, không tô vẽ, không bi lụy. Chính sự chân thành ấy khiến những câu chuyện về Truông Bồn có sức lay động đặc biệt.

Hôm nay, Truông Bồn không còn là "tọa độ lửa". Con đường năm xưa đã rộng mở, những đoàn xe nối nhau qua lại trong nhịp sống bình yên. Nhưng dưới những hàng thông xanh và bên những tấm bia đá khắc tên người đã khuất, ký ức về những năm tháng chiến tranh vẫn được gìn giữ như một phần không thể tách rời của lịch sử dân tộc.

Đối với nhiều người, Trần Thị Thông là nhân chứng của một sự kiện lịch sử. Còn với những người từng gặp bà, hình ảnh người phụ nữ bình dị lặng lẽ kể về đồng đội mới chính là minh chứng rõ nhất cho giá trị của hòa bình – giá trị được đánh đổi bằng tuổi xuân, máu và sự hy sinh của biết bao con người.