Người trung đội trưởng nghiêm mà hiền

Ngày mới vào đơn vị, đám tân binh chúng tôi sợ trung đội trưởng lắm.

Anh tên là Lê Văn Thành, hơn chúng tôi chừng vài tuổi nhưng đã từng qua chiến trường. Dáng người không cao, nước da sạm nắng, đôi mắt lúc nào cũng nghiêm. Khi anh bước vào phòng, cả đám đang ồn ào lập tức im bặt.

Buổi học điều lệnh đầu tiên, anh quát rất to.

Ai đứng sai tư thế bị nhắc.

Ai quay nhầm hướng phải làm lại.

Có lần tôi để chăn gấp chưa vuông, anh cầm lên đặt xuống rồi nói ngắn gọn:

— Làm lại.

Chỉ hai chữ thôi mà tôi toát mồ hôi.

Đám tân binh thường kháo nhau:

— Ông Thành khó tính thật.

Nhưng rồi chúng tôi dần hiểu con người anh không chỉ có sự nghiêm khắc.

Một buổi tối sau giờ học, tôi ngồi ngoài hiên vá lại quai dép cao su bị đứt. Trời lạnh, tay run nên vá mãi không xong.

Bỗng có người ngồi xuống bên cạnh.

Tôi giật mình, hóa ra là trung đội trưởng.

Anh cầm chiếc dép lên xem rồi hỏi:

— Ở nhà có hay tự vá dép không?

Tôi lắc đầu.

Anh cười nhẹ:

— Đưa đây tôi làm cho.

Tôi ngạc nhiên đến sững người.

Người mà ban ngày quát cả trung đội giờ lại ngồi tỉ mỉ luồn từng mũi chỉ dù qua quai dép cho một tân binh.

Làm xong, anh trả dép rồi nói:

— Ra chiến trường, đôi dép cũng quý như khẩu súng. Phải biết giữ gìn.

Từ hôm ấy, tôi bắt đầu nhìn anh khác đi.

Một lần khác, có cậu tân binh quê miền núi bị sốt cao. Đêm khuya, anh Thành tự mình cõng cậu ấy ra quân y hơn cây số. Sáng hôm sau vẫn thấy anh đứng đúng giờ trên sân tập, không hề nhắc đến chuyện đêm qua.

Chúng tôi nghe người khác kể lại mới biết.

Điều khiến tôi nhớ nhất là đêm trước khi đơn vị hành quân vào chiến trường.

Cả trung đội nằm im mà không ai ngủ được. Nỗi nhớ nhà và sự lo lắng hiện rõ trên từng gương mặt trẻ.

Anh Thành đi từng chỗ nằm, hỏi nhỏ từng người:

— Có gì cần nhắn về nhà không?

Đến lượt tôi, anh ngồi xuống cạnh chiếu rồi hỏi:

— Nhớ mẹ à?

Tôi gật đầu, không nói được.

Anh im lặng một lúc rồi kể:

— Ngày tôi đi, mẹ tôi cũng đứng ngoài cổng khóc. Ai mới vào lính cũng thế thôi. Nhưng rồi đồng đội sẽ thành người thân của mình.

Giọng anh rất nhẹ, khác hẳn giọng quát trên sân tập.

Đêm ấy tôi ngủ ngon hơn.

Sau này vào chiến trường, sự nghiêm khắc của anh càng hiện rõ.

Hành quân không ai được tự ý bỏ hàng.

Đào công sự phải đúng quy định.

Gác đêm không được lơ là.

Có lúc chúng tôi thấy anh khó quá.

Nhưng rồi trong một trận pháo kích, chính cái hố cá nhân đào đủ sâu theo đúng yêu cầu của anh đã cứu mạng mấy anh em trong tiểu đội.

Sau trận ấy, Lâm thì thầm với tôi:

— May mà nghe ông Thành.

Tôi chỉ biết gật đầu.

Trong chiến tranh, sự nghiêm khắc của người chỉ huy nhiều khi là cách giữ mạng cho đồng đội.

Điều đặc biệt là anh chưa bao giờ bắt lính làm điều mà anh không làm trước.

Hành quân anh đi đầu.

Khiêng thương binh anh xắn vai cùng khiêng.

Đêm mưa đào công sự anh cũng cầm xẻng như mọi người.

Chính vì thế, chúng tôi vừa sợ vừa thương, vừa nể vừa quý anh.

Nhiều năm sau hòa bình, trong buổi họp mặt đơn vị, mái tóc anh đã bạc trắng.

Tôi bước đến chào theo thói quen:

— Báo cáo trung đội trưởng!

Anh cười lớn:

— Giờ còn báo cáo gì nữa, toàn ông già cả rồi.

Cả đám cười vang.

Nhưng khi nhìn anh, tôi vẫn thấy người trung đội trưởng năm nào: nghiêm trong kỷ luật, hiền trong tình thương.

Trước lúc chia tay, anh vỗ vai tôi:

— Anh em mình còn gặp được nhau là may mắn lắm.

Tôi nhìn bàn tay đã gân guốc của anh mà thấy mắt cay cay.

Bây giờ nhớ lại, tôi hiểu rằng:

Người chỉ huy tốt không phải người chỉ biết quát mắng, cũng không phải người chỉ biết chiều lính. Người chỉ huy tốt là người đủ nghiêm để giữ kỷ luật và đủ hiền để giữ được trái tim của những người lính trẻ. Và với bác Nguyễn Văn Được, người trung đội trưởng nghiêm mà hiền ấy chính là một trong những bài học đẹp nhất của đời lính.