Người tù Côn Đảo học Kinh nhật tụng của Bác Hồ

Xúc động bởi câu nói đầy tâm huyết, khí phách của Bác Hồ vị lãnh tụ kính yêu, nhà thơ Khương Hữu Dụng đã viết “Kinh nhật tụng”, về sau có sự trợ tác của hai bạn thơ Nguyễn Đình Thư và Nguyễn Đình (vì là sách “kinh” nên không in tên tác giả). Bài thơ ngót trăm câu theo thể song thất lục bát dễ nhớ, dễ thuộc, đăng trên một tờ báo giấy dó xuất bản ở Hà Nội trước ngày Toàn quốc kháng chiến. Từ đó tuy không báo nào in lại, song nó đã lan toả rất nhanh thông qua truyền khẩu, xem như những lời dạy của Bác Hồ, trở thành bài thơ có “số phận kỳ lạ” nhất của thơ ca cách mạng Việt Nam. Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, bao nhiêu chiến sĩ bị địch bắt, tra tấn cực hình đều truyền cho nhau, thuộc lòng cả bài hoặc từng đoạn để động viên, khích lệ nhau giữ vững khí tiết:

“Người chiến sĩ dìu dắt vận nước

Với chính mình khổ trước hơn ai

Lo sao cho vẹn đức tài

Làm sao cho xứng lòng người cậy mong…

Sống cùng sống gian nan cùng bạn

Chết nếu cần hoạn nạn thề chung

Buồn vui san sẻ nhau cùng

Tấc lòng chị ngã có lòng em nâng”

Đây là những dòng thơ tiêu biểu nhất được trích từ trong Kinh nhật tụng. Trong nhà tù Côn Đảo vào đầu năm 1958 khi giặc tấn công ác liệt nhất nhằm trừ khử Lao I thì Kinh nhật tụng của Bác Hồ được phổ biến và nhanh chóng chiếm lĩnh tâm hồn người tù nơi đây, được họ coi như là “món ăn tinh thần, như luồng sinh khí có sức mạnh kỳ diệu” giúp chống lại cái đau đớn về thể xác, cái yếu hèn nhu nhược của tinh thần và cũng vừa là cẩm nang, ánh sáng cách mạng soi đường chỉ lối cho người tù trong mọi tình huống. Những người tù học thuộc, nhẩm lại, khắc sâu những câu thơ vào trong tâm trí, nghiền ngẫm kĩ càng bởi “mỗi câu, mỗi chữ hàm súc một bài học, một kinh nghiệm ứng xử quý báu, một lời chỉ dạy, khuyên răn sâu sắc đầy tình người, tình cách mạng, có sức thuyết phục, cảm hóa, thấm đẫm vào lòng người như dòng sữa ấm của mẹ hiền”. Kinh nhật tụng đã góp một phần to lớn trong công cuộc giáo dục, trau dồi phẩm chất những chiến sĩ yêu nước và trở thành một loại vũ khí tinh thần mạnh mẽ để chiến đấu với kẻ thù và được xem như cẩm nang của người chiến sĩ cách mạng.

Theo lời kể của tù nhân tên Huỳnh Văn Khi, tên thật Nguyễn Văn Chi: Năm 1956, tôi bị giặc bắt và ngày 30/4/1957 đày ra Côn Đảo. Khi lên đảo, nghe chúng hô khẩu hiệu “Ủng hộ Ngô Đình Diệm; Đả đảo Hồ Chí Minh” làm cho lòng tôi rất đau xót và căm tức. Tôi dứt khoát thề quyết chiến đấu để bảo vệ uy tín của Bác và thanh danh người cộng sản cho đến ngày hoàn toàn độc lập. Quá trình học tập, rèn luyện, tranh đấu trong tù, tôi được soi sáng bằng đường lối của Đảng, Điều lệ Đảng và nhất là Kinh nhật tụng của Bác Hồ. Nhờ đó, mới củng cố lập trường, tư tưởng, một lòng đi theo Đảng, theo Bác Hồ, để đấu tranh đến ngày độc lập thống nhất đất nước”(6).

Trong đấu tranh với kẻ thù ở nhà tù, nhiều lúc gian nguy, có diễn biến dao động thì Kinh nhật tụng xem như một cẩm nang tinh thần, tư tưởng vô giá. “Tháng 1-1959, nhóm 19 người tù chống tố cộng ở lao Thủ Đức bị đưa về Tổng nha cảnh sát, công an Ngụy đàn áp rồi đưa biệt giam ở Lao Tân Hiệp.

Bị đánh đập, bỏ đói bỏ khát, họ đã lấy các câu:

“Chí đã quyết thì gan phải quyết

Việc định làm nhất quyết thì nên

Trăm hăng thua một chữ bền

Tấc lòng chấp hết muôn ngàn hiểm nguy”

để ổn định tư tưởng, động viên quyết tâm giữ vững mục tiêu chiến đấu.

Tháng 9/1958 những người tù phòng 6 Lao Gia Định bị bắt trong đấu tranh dân sinh, địch đưa về bốt Catina để khai thác về tổ chức lãnh đạo nhà lao.

Có người chao đảo. Họ lại đọc các câu:

“Khi mắc phải vào vòng xiềng xích

Thì cắn răng chịu chết không khai

Chết là chết cái hình hài

Sắt son một tấm gương đời treo cao”

động viên nhau quyết không tiết lộ tổ chức trong tù…”(7).

Trên đây là một số trong vô vàn những câu chuyện nói về tấm lòng và tình cảm tù nhân Côn Đảo với Chủ tịch Hồ Chí Minh. Với những người tù Côn Đảo nói riêng và nhân dân Việt Nam nói chung, Bác Hồ là hơi ấm, là tình cảm tha thiết, thiêng liêng, đầy hy sinh, cao cả vượt lên trên tất cả tình cảm thông thường giữa người với người. Nhờ có Bác, nhờ có ngọn lửa của lòng yêu nước không bao giờ lụi tàn, các tù nhân cộng sản đã vượt qua được những tháng ngày dài đằng đẵng. Và để rồi ngày hôm nay khi chúng ta khi nghĩ về những người đã nằm lại nơi Côn Đảo, lại càng thêm thấm thía những bài học về đạo lý làm người của Chủ tịch Hồ Chí Minh, thêm trân trọng, biết ơn những người đã hi sinh cả thanh xuân và xương máu, tính mạng để đem lại hòa bình cho quê hương, Tổ quốc.