NGƯỜI TÙ NHỎ TUỔI VÀ CUỘC VƯỢT NGỤC Ở ĐÀ LẠT
Năm 1970, giữa Đà Lạt có một nơi mà cái tên nghe như một cơ sở giáo dục bình thường: Trung tâm Giáo huấn thiếu nhi Đà Lạt. Nhưng phía sau cánh cổng ấy lại là nơi chính quyền Sài Gòn giam giữ những thiếu niên tham gia hoạt động cách mạng.
Những người bị đưa vào đây phần lớn còn rất trẻ. Có em chỉ mới mười ba, mười bốn tuổi. Các em đến từ nhiều tỉnh miền Nam, có em làm liên lạc, có em tham gia các hoạt động của học sinh, sinh viên, có em hoạt động trong các tổ chức cách mạng.
Nhà lao nằm trên đường Yersin, được xây dựng với hệ thống tường rào và phòng giam kiên cố. Những thiếu niên bị giam ở đây phải chịu sự kiểm soát nghiêm ngặt, nhưng họ vẫn tìm cách liên lạc và tổ chức đấu tranh ngay bên trong nhà lao.
Một trong những cuộc đấu tranh đáng nhớ nhất là cuộc vượt ngục của 13 thiếu nhi vào năm 1973.
Sau một thời gian bị giam giữ, các em bí mật chuẩn bị kế hoạch. Việc vượt ngục không thể thực hiện bằng sức mạnh, bởi bên ngoài có lính canh và hệ thống bảo vệ. Các em phải quan sát giờ giấc, vị trí canh gác và tìm cách tận dụng những sơ hở của nhà lao.
Đêm ấy, 13 thiếu nhi lần lượt thoát ra ngoài.
Nhưng cánh cổng nhà lao chỉ là thử thách đầu tiên. Bên ngoài là Đà Lạt, rồi những con đường dẫn về vùng căn cứ. Nếu bị bắt lại, hình phạt chắc chắn sẽ rất nặng.
Các em chia nhau tìm đường, tránh những nơi có lính kiểm soát và tìm cách liên lạc với cơ sở cách mạng.
Cuộc vượt ngục thành công.
Sau đó, những người vượt ngục được đưa về vùng căn cứ và tiếp tục tham gia hoạt động cách mạng.
Điều khiến câu chuyện này trở nên đặc biệt là 13 người ấy đều là những thiếu niên. Đáng lẽ tuổi của họ phải gắn với trường học, gia đình và những trò chơi của tuổi nhỏ. Nhưng chiến tranh đã đưa họ vào nhà tù và buộc họ phải học cách đối mặt với hiểm nguy.
Nhà lao thiếu nhi Đà Lạt sau này trở thành Di tích lịch sử cấp quốc gia. Nơi từng giam giữ những đứa trẻ ngày ấy nay trở thành địa chỉ để thế hệ sau tìm hiểu về một giai đoạn lịch sử đặc biệt.
Đứng trước những căn phòng giam nhỏ, thật khó hình dung rằng nơi đây từng có những đứa trẻ bị tước mất tự do chỉ vì tham gia hoạt động cách mạng.
Và càng khó hình dung hơn rằng chính những đứa trẻ ấy đã tìm cách vượt qua hàng rào nhà lao để trở về với đồng đội.
Chiến tranh đã lấy đi tuổi thơ của họ. Nhưng không thể lấy đi khát vọng được tự do.
