Người tử tù Côn Đảo Lê Văn Thức và bức ảnh “Ngày hội ngộ” bất tử

Trong ký ức về những năm tháng chiến tranh tàn khốc, có những khoảnh khắc không chỉ đơn thuần là hình ảnh, mà còn trở thành biểu tượng cho tình yêu quê hương và khát vọng tự do của dân tộc Việt Nam.

Bức ảnh “Ngày hội ngộ” – hay còn gọi là “Mẹ con ngày gặp mặt” – do phóng viên chiến trường Lâm Hồng Long chụp lại là một trong những khoảnh khắc đặc biệt đó. Hình ảnh người tử tù Lê Văn Thức rơi nước mắt trong vòng tay của mẹ khi trở về từ Côn Đảo không chỉ là câu chuyện riêng của hai mẹ con, mà còn là hình ảnh thu nhỏ của niềm vui thống nhất đất nước sau 21 năm chia cắt.

Từ vùng đất Đồng khởi đến chiến trường thầm lặng

Ông Lê Văn Thức sinh năm 1941, quê ở xã Tân Thạch, huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre (trước đây) – mảnh đất anh hùng Đồng khởi. Tuổi trẻ của ông, giống như bao thanh niên miền Nam thời bấy giờ, gắn liền với tiếng gọi của Tổ quốc. Sau khi tốt nghiệp tú tài, ông sớm nhận thức được lý tưởng cách mạng và tham gia hoạt động tại vùng giải phóng. Năm 1966, ông gia nhập Đảng và được đào tạo để trở thành một chiến sĩ tình báo – người lính thầm lặng giữa lòng địch.

Theo sự phân công, ông gia nhập quân đội Sài Gòn, theo học tại Trường Sĩ quan Bộ binh Thủ Đức và trở thành Thiếu úy, sĩ quan huấn luyện chiến thuật thuộc Tiểu đoàn 3, Trung đoàn 11, Sư đoàn 7. Dưới vỏ bọc của một sĩ quan, ông bí mật vẽ sơ đồ căn cứ quân sự Bình Đức (Mỹ Tho) – nơi được coi là đầu não chiến thuật của đối phương.

Không may, tài liệu đã bị lộ khi người giao liên bị địch phục kích và hy sinh. Bị bắt cùng bằng chứng viết tay, ông Thức bị tra tấn dã man nhưng kiên quyết không khai, không để lộ đường dây tổ chức. Không khuất phục được người chiến sĩ kiên trung, chính quyền Sài Gòn kết án tử hình ông vào năm 1968.

Tử tù giữa ngục tối Côn Đảo

Theo kế hoạch, ông Thức sẽ bị xử bắn tại sân banh Mỹ Tho, nhưng sau khi Đài Giải phóng cảnh báo trả đũa nếu chính quyền Sài Gòn hành hình tù chính trị, án tử của ông được hoãn lại. Ông bị đưa ra Côn Đảo, giam trong khu biệt lập dành cho tử tù.

Giữa những đòn roi và xiềng xích, ông cùng hàng ngàn tù nhân chính trị vẫn kiên cường đấu tranh, giữ ngọn lửa cách mạng luôn bùng cháy. Ông chia sẻ: “Tại Côn Đảo, chúng tôi không chỉ chiến đấu để sống sót, mà còn để bảo vệ danh dự của người chiến sĩ. Mỗi bài hát, mỗi lời động viên nhau đều như một ngọn lửa giữa địa ngục.”

Tại “địa ngục trần gian”, ông và đồng đội vẫn giữ vững khí tiết cách mạng,đoàn kết đấu tranh, vượt qua tra tấn, đói khát, bệnh tật. Chính nơi ngục tối ấy đã rèn giũa thêm tinh thần thép của người cộng sản, biến đau thương thành ý chí sống và chiến đấu.

Ngày hội ngộ của tự do và nước mắt

Vào ngày 30 tháng 4 năm 1975, khi đất nước hoàn toàn được giải phóng, những người tù Côn Đảo đã trở về. Đến ngày 5 tháng 5, con tàu chở ông Thức cập bến Vũng Tàu. Trong không khí hân hoan của dòng người đón chào sự thống nhất, mẹ ông – bà Trần Thị Bính, từ Bến Tre đã vượt hàng trăm cây số để gặp lại con trai.

Giữa dòng người đông đúc, hai mẹ con đã nhận ra nhau và ôm chặt lấy nhau trong niềm xúc động, nước mắt hạnh phúc trào dâng. Khoảnh khắc đặc biệt này đã được phóng viên Lâm Hồng Long của Thông tấn xã Việt Nam ghi lại một cách kịp thời. Bức ảnh mang tên “Ngày hội ngộ” đã trở thành biểu tượng bất diệt cho tình mẫu tử và niềm vui đoàn tụ sau nhiều năm xa cách.

Không có từ ngữ nào có thể diễn tả đầy đủ cảm xúc trong bức hình: giọt nước mắt của người mẹ tưởng rằng con mình đã không còn, và niềm vui vỡ òa của người con trở về từ cõi chết trong ngày đất nước thống nhất.

Một đời cống hiến sau ngày trở về

Trở về quê hương, ông Lê Văn Thức tiếp tục công tác tại Phòng Công thương nghiệp huyện Châu Thành, sau đó giữ các chức vụ Huyện ủy viên, Bí thư Đảng ủy xã Tam Phước, Hữu Định. Năm 1991, do di chứng từ thời gian trong tù, ông nghỉ hưu với thương tật hạng 2/4.

Dù tuổi cao sức yếu, ông vẫn tích cực tham gia các hoạt động xã hội, sinh hoạt trong Hội Cựu chiến binh, truyền lửa cách mạng cho thế hệ trẻ. Năm nay, ông chuẩn bị đón nhận Huy hiệu 60 năm tuổi Đảng – minh chứng cho một cuộc đời trung kiên, trọn vẹn nghĩa tình với Tổ quốc.

Gặp gỡ trong “Câu chuyện Thời hoa lửa”

Nhân dịp kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 – 30/4/2025), Tuổi trẻ Đoàn Thanh niên Ủy ban nhân dân tỉnh đã có dịp gặp gỡ, lắng nghe ông Lê Văn Thức kể lại những năm tháng tù đày tại Côn Đảo.

Trong không gian lắng đọng của chương trình mỗi câu chuyện, mỗi ký ức của ông như đưa thế hệ hôm nay trở về những năm tháng hào hùng, nơi ngọn lửa lý tưởng cách mạng được thắp sáng bằng máu và niềm tin vững chắc vào ngày thống nhất.

Ông nói chậm rãi, nhưng ánh mắt đầy sức sống: “Chúng tôi không có gì vĩ đại đâu. Chỉ có một niềm tin – rằng đất nước này nhất định sẽ được tự do.” Câu nói giản dị ấy đã khiến nhiều đoàn viên xúc động, càng thêm trân trọng giá trị của hòa bình và độc lập hôm nay.

Bức ảnh sống mãi cùng lịch sử

“Ngày hội ngộ” đã được đăng trên Báo Nhân Dân và lan tỏa khắp thế giới. Năm 1991, tác phẩm đã giành được Bằng Tuyên dương Danh dự tại Đại hội Nhiếp ảnh Quốc tế ở Tây Ban Nha. Tác giả Lâm Hồng Long – người đã ghi lại nhiều khoảnh khắc bất hủ như “Bác Hồ với các dũng sĩ miền Nam”, “Bác Hồ tặng hoa mẹ Suốt”, “B52 cháy trên bầu trời Hà Nội” – đã được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học – Nghệ thuật năm 1996.

Gần nửa thế kỷ đã trôi qua, bức ảnh ấy vẫn khiến người xem xúc động. Trong vòng tay của người mẹ là cả dân tộc chiến thắng; trong nước mắt của người con là niềm tin không bao giờ khuất phục. Đó không chỉ là ngày gặp lại của hai mẹ con, mà còn là ngày đoàn tụ của non sông, là bản hùng ca của tự do, của lòng nhân ái Việt Nam trong “thời hoa lửa” – thời đại mà cả dân tộc sống, chiến đấu và yêu thương bằng tất cả trái tim.