Người tướng đi vào chiến trường - Đại tướng Nguyễn Chí Thanh và những năm tháng ở miền Nam

Người tướng đi vào chiến trường

Đại tướng Nguyễn Chí Thanh và những năm tháng ở miền Nam

Có những người bước vào lịch sử bằng những trận đánh lớn. Cũng có những người được nhớ đến không chỉ bởi những mệnh lệnh trên bản đồ, mà bởi cách họ đi đến tận nơi gian khó nhất, đứng giữa những người lính và cùng họ nhìn thẳng vào chiến trường. Đại tướng Nguyễn Chí Thanh là một con người như thế. Nhắc đến ông, người ta thường nhớ đến một vị tướng có tư duy quân sự sắc bén, một nhà lãnh đạo gần gũi với nhân dân và đặc biệt là người đã dành những năm tháng cuối cùng của cuộc đời để trực tiếp phụ trách chiến trường miền Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Ông tên khai sinh là Nguyễn Vịnh, sinh ngày 1 tháng 1 năm 1914 tại thôn Niêm Phò, huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế, trong một gia đình nông dân. Từ khi còn trẻ, Nguyễn Vịnh đã sớm tham gia hoạt động cách mạng. Năm 1937, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Chỉ một năm sau, ông được giao làm Bí thư Tỉnh ủy Thừa Thiên. Những năm tháng ấy không hề dễ dàng. Ông nhiều lần bị thực dân Pháp bắt giam, bị đưa qua các nhà lao Thừa Phủ, Lao Bảo và nhà đày Buôn Ma Thuột. Nhưng nhà tù không thể khiến người thanh niên ấy từ bỏ con đường mình đã lựa chọn. Đầu năm 1942, ông vượt ngục, trở về tiếp tục hoạt động cách mạng và tham gia khôi phục, xây dựng cơ sở cách mạng ở Thừa Thiên. Từ một người thanh niên xứ Huế, Nguyễn Chí Thanh từng bước trở thành một trong những nhà lãnh đạo quan trọng của cách mạng Việt Nam. Sau Cách mạng Tháng Tám, ông đảm nhận nhiều nhiệm vụ ở Trung Bộ, Liên khu 4 rồi trong Quân đội nhân dân Việt Nam. Từ năm 1950, ông giữ cương vị Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam, Phó Bí thư Tổng Quân ủy. Năm 1959, ông được phong quân hàm Đại tướng. Nhưng có lẽ một trong những chương đặc biệt nhất trong cuộc đời ông bắt đầu vào năm 1964. Khi chiến tranh ở miền Nam ngày càng trở nên khốc liệt, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh được điều vào miền Nam, giữ cương vị Bí thư Trung ương Cục miền Nam, kiêm Chính ủy các lực lượng vũ trang Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam. Đó không chỉ là một sự thay đổi về vị trí công tác. Đó là một chuyến đi vào nơi chiến tranh đang diễn ra dữ dội nhất. Những ngày đầu ở miền Nam, trước mắt người cán bộ chỉ huy là một chiến trường hoàn toàn khác. Đối phương có ưu thế lớn về máy bay, xe tăng, pháo binh và các phương tiện chiến tranh hiện đại. Trong hoàn cảnh ấy, điều quan trọng không chỉ là có bao nhiêu vũ khí, mà còn là phải tìm ra cách đánh phù hợp với điều kiện của mình. Nguyễn Chí Thanh không chỉ ngồi trong những căn phòng chỉ huy. Ông tìm hiểu thực tế chiến trường, gặp gỡ cán bộ, chiến sĩ, lắng nghe những điều họ trải qua và cùng suy nghĩ về cách đánh. Từ thực tiễn chiến đấu, tư tưởng phải giữ vững thế tiến công, xây dựng chiến tranh nhân dân và tìm cách hạn chế ưu thế hỏa lực của đối phương ngày càng được ông nhấn mạnh. Một trong những tư tưởng thường được nhắc đến khi nói về ông là cách đánh “nắm thắt lưng địch mà đánh”. Đó không đơn giản là một câu nói. Phía sau nó là cả một cách tư duy: phải áp sát, phải bám sát đối phương, phải phát huy sở trường của bộ đội ta và không để đối phương dễ dàng phát huy ưu thế về hỏa lực từ xa. Trong những năm 1965–1967, quân và dân miền Nam phải đối mặt với những cuộc phản công quy mô lớn. Đại tướng Nguyễn Chí Thanh cùng Trung ương Cục miền Nam và các lực lượng trên chiến trường kiên trì tổ chức, xây dựng lực lượng, giữ vững niềm tin và thế chủ động. Ông luôn cho rằng muốn đánh thắng một đối thủ mạnh hơn về phương tiện chiến tranh thì trước hết phải có niềm tin vào khả năng của chính mình. Niềm tin ấy không phải sự chủ quan. Nó được xây dựng từ thực tiễn. Từ những người dân bám đất. Từ những người lính bám trận địa. Từ những cán bộ ngày đêm tìm cách tổ chức lực lượng và tìm ra phương thức chiến đấu phù hợp. Nhưng Đại tướng Nguyễn Chí Thanh không chỉ được nhớ đến với vai trò một vị tướng trên chiến trường. Ông còn được nhiều người gọi bằng một cái tên rất gần gũi: “Đại tướng của nông dân”. Trước khi vào Nam, ông từng được giao phụ trách công tác nông thôn trong những năm miền Bắc xây dựng và phát triển nông nghiệp. Ông dành nhiều thời gian đi xuống cơ sở, tìm hiểu đời sống của người nông dân và những vấn đề thực tế trong sản xuất. Điều đó cho thấy một nét đặc biệt trong con người ông: dù giữ cương vị cao, ông vẫn quan tâm đến những vấn đề rất gần với cuộc sống của người dân. Một vị tướng không chỉ nhìn chiến tranh từ bản đồ. Một người lãnh đạo không chỉ nhìn đất nước từ những báo cáo. Ông muốn nhìn tận mắt, nghe tận tai và hiểu những gì đang diễn ra ở nơi mình phụ trách. Tháng 6 năm 1967, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh được Trung ương triệu tập ra Hà Nội để báo cáo tình hình chiến trường miền Nam. Ông mang theo những nhận định, những kinh nghiệm và những vấn đề của chiến trường sau nhiều năm trực tiếp chỉ đạo. Sau khi hoàn thành công việc, ông chuẩn bị trở lại miền Nam. Nhưng chuyến trở lại ấy đã không bao giờ diễn ra. Ngày 6 tháng 7 năm 1967, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh đột ngột qua đời tại Hà Nội sau một cơn đau tim nặng. Ông mới 53 tuổi. Chiến trường miền Nam mất đi một người chỉ huy đang ở thời điểm có nhiều suy nghĩ và dự định quan trọng. Sự ra đi ấy để lại một khoảng trống lớn. Nhưng những điều ông để lại không mất đi cùng ông. Những đánh giá và đề xuất của ông về tình hình chiến trường miền Nam trở thành một trong những cơ sở quan trọng để Trung ương tiếp tục hoạch định đường lối trong giai đoạn sau đó. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua. Những tiếng súng của chiến tranh đã lùi xa. Những con đường mà ngày trước từng là chiến trường hôm nay đã trở thành những miền quê, thành phố và cuộc sống bình yên. Nhưng khi nhìn lại cuộc đời Đại tướng Nguyễn Chí Thanh, điều khiến người ta nhớ không chỉ là những chức vụ ông từng đảm nhiệm hay quân hàm Đại tướng. Đó còn là hình ảnh một người cán bộ cách mạng dành cả tuổi trẻ và phần lớn cuộc đời cho đất nước; một người nhiều lần đứng trước thử thách nhưng không từ bỏ con đường đã chọn; một vị tướng luôn tìm cách đưa những quyết định của mình đến gần thực tế của người lính và nhân dân. Năm mươi ba năm cuộc đời, hơn ba mươi năm hoạt động và cống hiến cho cách mạng, một cuộc đời không quá dài nhưng để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử Việt Nam thế kỷ XX. Có lẽ vì vậy, khi nhắc đến Đại tướng Nguyễn Chí Thanh, người ta không chỉ nhớ đến một vị tướng. Mà còn nhớ đến một con người đã dành những năm tháng đẹp nhất của cuộc đời mình cho đất nước. Và lịch sử, đôi khi được giữ lại không chỉ bằng những trang sách. Lịch sử còn được giữ lại bằng ký ức của những con người đã sống, đã chiến đấu và đã dành cả cuộc đời để làm nên những năm tháng ấy.

Qua đời tại Hà Nội sau một cơn đau tim nặng. Ông mới 53 tuổi. Chiến trường miền Nam mất đi một người chỉ huy đang ở thời điểm có nhiều suy nghĩ và dự định quan trọng. Sự ra đi ấy để lại một khoảng trống lớn. Nhưng những điều ông để lại không mất đi cùng ông. Những đánh giá và đề xuất của ông về tình hình chiến trường miền Nam trở thành một trong những cơ sở quan trọng để Trung ương tiếp tục hoạch định đường lối trong giai đoạn sau đó.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua. Những tiếng súng của chiến tranh đã lùi xa. Những con đường mà ngày trước từng là chiến trường hôm nay đã trở thành những miền quê, thành phố và cuộc sống bình yên. Nhưng khi nhìn lại cuộc đời Đại tướng Nguyễn Chí Thanh, điều khiến người ta nhớ không chỉ là những chức vụ ông từng đảm nhiệm hay quân hàm Đại tướng. Đó còn là hình ảnh một người cán bộ cách mạng dành cả tuổi trẻ và phần lớn cuộc đời cho đất nước; một người nhiều lần đứng trước thử thách nhưng không từ bỏ con đường đã chọn; một vị tướng luôn tìm cách đưa những quyết định của mình đến gần thực tế của người lính và nhân dân.

Năm mươi ba năm cuộc đời, hơn ba mươi năm hoạt động và cống hiến cho cách mạng, một cuộc đời không quá dài nhưng để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử Việt Nam thế kỷ XX. Có lẽ vì vậy, khi nhắc đến Đại tướng Nguyễn Chí Thanh, người ta không chỉ nhớ đến một vị tướng, mà còn nhớ đến một con người đã dành những năm tháng đẹp nhất của cuộc đời mình cho đất nước.

Và lịch sử, đôi khi được giữ lại không chỉ bằng những trang sách. Lịch sử còn được giữ lại bằng ký ức của những con người đã sống, đã chiến đấu và đã dành cả cuộc đời để làm nên những năm tháng ấy.