Người tướng mang dấu ấn trên những chiến trường lịch sử

Trung tướng Lê Nam Phong, tên thật là Lê Hoàng Thống, sinh năm 1927 tại xã Quỳnh Hoa, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An, trong một gia đình nông dân nghèo. Cuộc đời binh nghiệp của ông gắn liền với những chặng đường đấu tranh vẻ vang của dân tộc khi liên tục có mặt trên các chiến trường trong nước và nước bạn suốt 44 năm, tham gia cả ba cuộc chiến tranh lớn gồm kháng chiến chống thực dân Pháp, kháng chiến chống đế quốc Mỹ và bảo vệ biên giới phía Bắc.

Từ khi mới 16 tuổi, ông đã tham gia làm liên lạc cho tổ chức Việt Minh bí mật tại địa phương. Chưa đầy 17 tuổi, ông trở thành chiến sĩ giao thông liên lạc của Huyện ủy Quỳnh Lưu. Tháng 2 năm 1948, ông được kết nạp vào Đảng và gia nhập quân đội trong đội hình Sư đoàn 308 - Quân Tiên phong, bắt đầu cuộc đời quân ngũ đầy thử thách nhưng cũng rất đỗi vẻ vang.

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, ông trực tiếp tham gia nhiều chiến dịch lớn. Năm 1954, trên cương vị Đại đội trưởng Đại đội 225, Trung đoàn 88, Sư đoàn 308, ông cùng đơn vị tham gia trận đánh đồi A1 trong Chiến dịch Điện Biên Phủ. Đây là đơn vị dùng bộc phá cảm tử đánh vào cứ điểm quan trọng của địch và tham gia bắt sống tướng De Castries, góp phần làm nên thắng lợi lịch sử ngày 7 tháng 5 năm 1954.

Bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Lê Nam Phong tiếp tục khẳng định bản lĩnh của một người chỉ huy dũng cảm và quyết đoán trên chiến trường Đông Nam Bộ. Ông được cán bộ, chiến sĩ tin tưởng, suy tôn là người chỉ huy “đánh đâu thắng đó”, còn kẻ địch gọi ông bằng biệt danh “Hùm xám Đông Nam Bộ”. Năm 1975, ông giữ cương vị Tư lệnh Sư đoàn 7, đơn vị chủ công tham gia đập tan tuyến phòng thủ Xuân Lộc - được xem là “cánh cửa thép” bảo vệ Sài Gòn. Chiến thắng này đã mở đường cho đại quân tiến vào giải phóng miền Nam, góp phần làm nên thắng lợi của Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử.

Sau ngày đất nước thống nhất, ông tiếp tục đảm nhận nhiều trọng trách quan trọng trong quân đội. Năm 1979, ông là Tư lệnh Quân đoàn 1 thực hiện nhiệm vụ bảo vệ biên giới phía Bắc. Năm 1980, trên cương vị Phó Tham mưu trưởng Mặt trận 719 thuộc Bộ Quốc phòng Việt Nam, ông cùng quân đội và nhân dân Campuchia chiến đấu chống lại lực lượng Pôn Pốt - Iêng Xary, góp phần giải phóng Phnom Penh và giúp nhân dân Campuchia thoát khỏi họa diệt chủng.

Năm 1984, ông được điều động giữ chức Hiệu trưởng Trường Sĩ quan Lục quân 2. Trong suốt quá trình công tác, ông không chỉ được biết đến là một vị tướng tài năng mà còn là người gắn liền với nhiều biệt danh đặc biệt, phản ánh những dấu ấn sâu đậm trên các chiến trường.

Tại Điện Biên Phủ, chứng kiến chiến sĩ thường xuyên phải chiến đấu trong điều kiện bùn đất ngập đầy chiến hào, ông đã cạo trọc đầu và vận động đồng đội cùng thực hiện để thể hiện quyết tâm chiến đấu. Khi biết chuyện, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã vui vẻ gọi ông bằng biệt danh “Phong đầu trọc”, cái tên nhanh chóng được nhiều người biết đến trên toàn mặt trận.

Trong những năm chiến đấu ở Đông Nam Bộ, bên mình ông luôn mang theo một chiếc bình tông. Các cán bộ, chiến sĩ truyền tai nhau rằng mỗi khi Trung đoàn trưởng nhấp một ngụm nước từ chiếc bình ấy là thời khắc xung phong đã đến. Câu chuyện đến tai Đại tướng Nguyễn Chí Thanh và từ đó ông được tặng thêm biệt danh “Phong bình toong”.

Một trong những câu chuyện đặc biệt nhất trong cuộc đời binh nghiệp của ông diễn ra trong trận Xuân Lộc năm 1975. Trong lúc chiến sự diễn ra quyết liệt, hệ thống thông tin vô tuyến điện của đối phương bất ngờ kết nối với hệ thống của quân giải phóng. Tại đó, Tư lệnh Sư đoàn 7 Lê Nam Phong đã có cuộc đối thoại trực tiếp với tướng ngụy Lê Minh Đảo. Hai bên đều thể hiện quyết tâm chiến đấu đến cùng. Sau sự kiện đặc biệt này, Đại tướng Văn Tiến Dũng đã gọi ông bằng biệt danh “Phong lửa”, thể hiện tinh thần chiến đấu mạnh mẽ và quyết đoán của người chỉ huy trên chiến trường.

Trong cuộc đời quân ngũ, Trung tướng Lê Nam Phong đảm nhiệm nhiều chức vụ quan trọng như Tư lệnh Sư đoàn 7, Tư lệnh Quân đoàn 1, Phó Tham mưu trưởng Mặt trận 719 và Hiệu trưởng Trường Sĩ quan Lục quân 2. Ông cũng được cán bộ, chiến sĩ yêu mến gọi bằng nhiều tên khác như Nam “lửa”, Nam “bình toong”, Nam “hỏa lực”, “Hùm xám Đông Nam Bộ” và “bố Năm”.

Ngày 26 tháng 3 năm 2022, Trung tướng Lê Nam Phong từ trần tại Thành phố Hồ Chí Minh, hưởng thọ 95 tuổi. Sự ra đi của ông để lại niềm tiếc thương sâu sắc đối với đồng chí, đồng đội và những người từng gắn bó với ông. Cuộc đời chiến đấu và cống hiến của Trung tướng Lê Nam Phong đã trở thành một phần của lịch sử Quân đội nhân dân Việt Nam, là hình ảnh tiêu biểu của người chiến sĩ cách mạng kiên trung, dũng cảm và hết lòng vì Tổ quốc.