Người tỷ phú giả giữa lòng Sài Gòn và căn hầm chứa vũ khí bí mật

Trần Văn Lai là chiến sĩ biệt động thuộc Đơn vị 159, lực lượng Biệt động Quân khu Sài Gòn – Chợ Lớn – Gia Định. Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, ông sử dụng nhiều tên gọi như Mai Hồng Quế, Năm Lai và Năm USOM để che giấu thân phận. Khác với hình ảnh người chiến sĩ cầm súng ngoài chiến trường, Trần Văn Lai hoạt động giữa nội đô Sài Gòn dưới vỏ bọc một nhà thầu khoán chuyên trang trí nội thất, có quan hệ làm ăn với các cơ quan của chính quyền Sài Gòn.

Từ năm 1963, ông tham gia công việc trang trí, sửa chữa nội thất tại Dinh Độc Lập. Công việc giúp ông có điều kiện ra vào những khu vực quan trọng, đồng thời tạo vỏ bọc hợp pháp để tổ chức hoạt động bí mật. Trong giai đoạn chuẩn bị Tổng tiến công Xuân Mậu Thân năm 1968, ông được giao xây dựng những địa điểm cất giấu vũ khí ngay trong thành phố.

Một trong những địa điểm nổi tiếng nhất là căn nhà tại số 287/70 đường Nguyễn Đình Chiểu cũ, nay là đường Nguyễn Đình Chiểu, Thành phố Hồ Chí Minh. Để che mắt đối phương, Trần Văn Lai lấy lý do sửa chữa nhà, đào hầm và cải tạo hệ thống thoát nước. Ban ngày, ông vẫn làm công việc của nhà thầu; ban đêm, ông cùng người vợ Đặng Thị Thiệp bí mật đào hầm, vận chuyển đất ra ngoài và đưa vũ khí xuống cất giấu.

Trong những tháng chuẩn bị chiến dịch, vợ chồng ông cùng đồng đội vận chuyển súng, đạn và chất nổ đến các cơ sở bí mật. Những kho vũ khí này được sử dụng phục vụ hoạt động của lực lượng Biệt động Sài Gòn trong Tết Mậu Thân 1968, đặc biệt là trận tiến công Dinh Độc Lập.

Sau năm 1975, Trần Văn Lai tiếp tục phục vụ quân đội, sau đó nghỉ hưu với quân hàm Thượng úy và là thương binh hạng 1/4. Ông qua đời năm 2002 do những di chứng sức khỏe từ thời gian bị giam cầm, tra tấn. Năm 2015, ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Những căn hầm và di vật gắn với cuộc đời ông ngày nay trở thành địa điểm giáo dục lịch sử về lực lượng biệt động thành.