Người vá đường giữa mưa bom

Mỗi khi trời đổ mưa lớn, bà lại ngồi lặng trước hiên nhà.

Tiếng mưa rơi xuống mái ngói khiến bà nhớ về những cơn mưa giữa đại ngàn Trường Sơn.

Ngày ấy, mưa không chỉ làm ướt áo.

Mưa biến những con đường đất thành bùn lầy, những hố bom thành những chiếc bẫy khổng lồ, còn những người thanh niên xung phong thì gần như không có lấy một đêm ngủ trọn giấc.

Bà lên đường khi vừa tròn mười chín tuổi.

Trong chiếc ba lô nhỏ chỉ có vài bộ quần áo, một chiếc khăn tay mẹ thêu vội và bức ảnh gia đình chụp trước ngày nhập ngũ.

Mẹ tiễn con ra đầu làng.

Không khóc.

Chỉ cầm tay con thật chặt.

Đến lúc chiếc xe khuất dần sau rặng tre, bà mới quay đầu lại.

Đó là hình ảnh cuối cùng về mẹ mà bà mang theo suốt những năm tháng chiến tranh.

Đơn vị của bà làm nhiệm vụ trên đường 20 Quyết Thắng.

Công việc mỗi ngày chỉ xoay quanh vài thứ rất quen thuộc: cuốc, xẻng, xà beng và những đôi vai gánh đất.

Nhưng phía trên đầu họ là bom.

Rất nhiều bom.

Có những hôm vừa lấp xong một hố bom, chưa kịp thở thì còi báo động lại vang lên.

Tất cả lao vào hầm.

Bom nổ.

Đất đá tung mù trời.

Khi tiếng máy bay vừa khuất, cả đơn vị lại chạy ra mặt đường.

Không ai cần nhắc.

Ai cũng biết việc phải làm.

Tiểu đội trưởng của bà là một người phụ nữ hơn hai mươi tuổi.

Chị thường nói:

"Các em nhớ nhé."

"Đường còn thông..."

"...là miền Nam còn hy vọng."

Câu nói ấy theo bà suốt cả cuộc đời.

Có một đêm, mưa lớn kéo dài.

Đất đá từ sườn núi đổ xuống vùi lấp gần hết mặt đường.

Nếu không thông tuyến trước sáng, đoàn xe phía sau sẽ phải dừng lại.

Cả đơn vị làm việc trong mưa.

Bùn ngập đến đầu gối.

Đất nặng như chì.

Đôi bàn tay ai cũng phồng rộp.

Không ai còn phân biệt được nước mưa với mồ hôi.

Gần sáng.

Con đường vừa được dọn xong.

Từ xa, những chiếc xe vận tải nối nhau chậm rãi vượt qua.

Các anh lái xe chỉ kịp giơ tay chào.

Không ai nói một lời.

Nhưng chỉ bấy nhiêu thôi cũng đủ khiến cả tiểu đội quên hết mệt nhọc.

Bà bảo, phần thưởng lớn nhất của họ không phải huân chương.

Mà là nhìn thấy đoàn xe đi tiếp.

Chiến tranh đâu chỉ có những trận đánh.

Có những chiến thắng được tính bằng từng mét đường được thông.

Từng chuyến xe kịp giờ.

Từng cây cầu được nối lại sau một trận bom.

Một buổi chiều, trong lúc cả đơn vị đang nghỉ bên vệ đường, tiếng máy bay bất ngờ xuất hiện.

Mọi người chưa kịp xuống hầm thì loạt bom đã trút xuống.

Sau trận bom, cả khu rừng chìm trong khói bụi.

Tiểu đội trưởng không còn nữa.

Bên cạnh chị là chiếc còi báo động vẫn còn nằm trên mặt đất.

Bà nhặt chiếc còi lên.

Lau sạch lớp đất đỏ.

Từ đó đến ngày hòa bình, mỗi lần có báo động, chính bà là người cầm chiếc còi ấy.

Bà bảo, mỗi tiếng còi vang lên như có tiếng chị gọi:

"Các em... nhanh lên."

Năm tháng trôi qua.

Chiếc còi đã được gửi lại cho bảo tàng.

Nhưng âm thanh của nó thì chưa bao giờ biến mất trong ký ức.

Nhiều lần, trường học địa phương mời bà đến nói chuyện với học sinh.

Các em thường hỏi:

"Bà có sợ không?"

Bà cười hiền.

"Sợ chứ."

"Nhưng nếu ai cũng sợ mà đứng yên..."

"...thì sẽ không còn con đường nào để xe đi."

Cả hội trường im lặng.

Không phải vì câu trả lời lớn lao.

Mà vì sự giản dị của nó.

Hôm nay, đường 20 Quyết Thắng đã trở thành con đường của hòa bình.

Xe du lịch đưa du khách đến tham quan.

Những cánh rừng đã xanh trở lại.

Chỉ những người từng sống ở nơi ấy mới biết, dưới lớp đất bình yên kia vẫn còn in dấu chân của biết bao chàng trai, cô gái tuổi mười tám, đôi mươi.

Họ không để lại những công trình mang tên mình.

Không có tượng đài riêng.

Nhưng từng mét đường còn tồn tại hôm nay đều có một phần mồ hôi, nước mắt và cả tuổi xuân của họ.

Bà thường nói với con cháu:

"Nếu một ngày các con đi qua đường Trường Sơn..."

"...hãy đi chậm một chút."

"Không phải để ngắm cảnh."

"Mà để nhớ rằng dưới bánh xe của mình là biết bao ước mơ của một thế hệ đã gửi lại cho đất nước."

Có lẽ, đó cũng là điều đẹp nhất mà những người thanh niên xung phong năm xưa muốn nhắn gửi.

Rằng con đường họ từng dùng tuổi trẻ để gìn giữ, hôm nay đã trở thành con đường đưa đất nước đi tới tương lai.