Người vá đường trong mưa bom

Bà thường nói vui rằng mình làm nghề "vá đường" từ khi mới mười tám tuổi.

Nhưng con đường bà vá không giống bất kỳ con đường nào hôm nay.

Đó là con đường mà ban ngày vừa bị bom cày nát, ban đêm lại phải khẩn trương san lấp để đoàn xe kịp vượt qua trước khi trời sáng.

Năm 1969, bà gia nhập lực lượng thanh niên xung phong và được phân công đến một trọng điểm trên tuyến đường Trường Sơn thuộc Quảng Bình cũ. Ngày đầu tiên đặt chân đến đơn vị, điều khiến bà bất ngờ nhất là không có một đoạn đường nào còn nguyên vẹn. Hố bom nối tiếp hố bom, cây rừng đổ ngổn ngang, đất đá phủ kín lối đi.

Tiểu đội của bà có mười hai người, phần lớn đều chỉ mười tám, đôi mươi. Ban ngày trú trong hầm tránh máy bay, đêm xuống mới mang cuốc, xẻng và quang gánh ra mặt đường làm việc. Mỗi người đều thuộc lòng một nguyên tắc: làm thật nhanh, thật lặng và tuyệt đối không để ánh sáng lộ ra ngoài.

Có những đêm vừa lấp xong một hố bom thì phía trước lại có thêm một hố khác. Không ai kịp nghỉ. Họ chạy hết đoạn đường này sang đoạn đường khác như những con thoi. Mồ hôi hòa với bùn đất, quần áo lúc nào cũng nặng trĩu nước mưa.

Đồng đội của bà có một cô gái tên Liên, quê ở Lệ Thủy. Liên hát rất hay. Mỗi lần công việc tạm ngơi, cô lại khe khẽ cất tiếng hát để cả tiểu đội bớt nhớ nhà. Giọng hát không lớn, chỉ đủ cho những người đứng gần nghe thấy, nhưng giữa núi rừng Trường Sơn, đó là nguồn động viên quý giá hơn bất cứ món quà nào.

Một đêm cuối năm, sau khi máy bay vừa rời đi, đơn vị nhận lệnh khẩn cấp thông đường. Đoàn xe phía sau đã chờ nhiều giờ. Tất cả lập tức lao vào công việc. Đúng lúc mọi người đang khiêng đá lấp hố bom, một loạt bom quay lại bất ngờ. Mọi người tản ra tìm nơi ẩn nấp.

Sau trận bom, bà gọi mãi không thấy Liên trả lời.

Đồng đội tìm được cô dưới lớp đất đá.

Bên cạnh vẫn còn chiếc xẻng chưa kịp buông khỏi tay.

Đêm ấy, không ai khóc thành tiếng.

Họ lặng lẽ hoàn thành nốt đoạn đường còn dang dở.

Đến khi đoàn xe cuối cùng đi qua an toàn, mọi người mới trở lại đưa Liên về nơi an nghỉ.

Bà bảo, đó là đêm dài nhất của tuổi trẻ mình.

Nhiều năm sau, mỗi khi trời đổ mưa lớn, bà lại nhớ đến đêm hôm ấy. Tiếng mưa rơi trên mái nhà khiến bà liên tưởng đến tiếng đất đá rơi xuống mặt đường năm xưa. Có lúc đang ngủ, bà vẫn giật mình tưởng tiếng sấm là tiếng bom.

Sau ngày hòa bình, bà trở về quê hương làm giáo viên tiểu học. Mỗi khi dạy học sinh về lịch sử, bà không kể nhiều về sự khốc liệt của chiến tranh. Bà chỉ kể về những người bạn đã dành tuổi hai mươi để vá từng đoạn đường, để những chuyến xe chở lương thực, thuốc men và vũ khí không phải dừng lại giữa đêm.

Một lần, lớp học tổ chức cho học sinh đến tham quan đường Hồ Chí Minh. Đứng trên con đường rộng thênh thang, một em nhỏ hỏi:

"Cô ơi, ngày xưa đường cũng đẹp như thế này à?"

Bà mỉm cười, lắc đầu.

"Ngày xưa chỉ cần có đường để xe đi là hạnh phúc rồi."

Câu trả lời khiến cả đoàn học sinh im lặng.

Ít ai biết dưới lớp nhựa phẳng lì hôm nay là bao lớp đất đã từng được san lấp bằng cuốc, xẻng và cả đôi bàn tay trần của những thanh niên xung phong.

Cuối buổi tham quan, bà xin phép mọi người đứng lại ít phút. Bà cúi xuống, nhẹ nhàng đặt lên lề đường một bó hoa dại vừa hái ven rừng.

Không có bia ghi tên.

Không có phần mộ.

Chỉ có bà biết năm xưa Liên và đồng đội đã từng làm việc ở chính đoạn đường ấy.

Bà thì thầm như đang trò chuyện với người bạn cũ:

"Đường vẫn còn đây."

"Xe vẫn đi mỗi ngày."

"Điều chúng mình mong đã thành sự thật."

Giữa tiếng xe nối nhau xuôi ngược trên tuyến đường Hồ Chí Minh, lời thì thầm ấy nhanh chóng tan vào gió. Nhưng đối với bà, đó là lời hứa đã được thực hiện sau hơn nửa thế kỷ.

Có những con đường được xây bằng đá và nhựa.

Cũng có những con đường được xây bằng tuổi trẻ, lòng dũng cảm và sự hy sinh.

Những người vá đường năm ấy không mong được ghi tên trong lịch sử.

Họ chỉ mong con đường không bao giờ đứt mạch.

Để từ những con đường của thời hoa lửa, đất nước hôm nay có thể vững vàng bước về phía tương lai.